http://b1336.sko-bilim.kzШал ақын ауданының қазақ орта мектебіkzBMC KDT CMSСopyright 2026, BenchMark Consultinghttp://b1336.sko-bilim.kz/rss/?m=blog&lang=kz600Thu, 18 May 2017 00:00:00 +0600Thu, 18 May 2017 00:00:00 +0600http://b1336.sko-bilim.kz/images/naklon.gifhttp://b1336.sko-bilim.kz8831http://b1336.sko-bilim.kz/blog/?pkid=1495108046008524 &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;table width=&quot;735&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;3&quot; width=&quot;342&quot;&gt; &lt;p&gt;Сабақ: қазақ әдебиеті&lt;/p&gt; &lt;p&gt;Бөлімі: «Адамгершілік-асыл қасиет »&lt;/p&gt; &lt;p&gt;Тақырыбы:Байтұрсынов» Егіннің бастары» мысал.Әке өсиеті.&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td colspan=&quot;3&quot; width=&quot;393&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Мектеп: қазақ орта мектебі&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;        &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;3&quot; width=&quot;342&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Күні:   &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td colspan=&quot;3&quot; width=&quot;393&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Мұғалімнің есімі: Мұхамеджанова Б.С                          &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;3&quot; width=&quot;342&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Сынып: 5 сынып                               &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;165&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Қатысқандар саны:15&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td colspan=&quot;2&quot; width=&quot;227&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Қатыспағандар саны:0&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; width=&quot;258&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Сабақ негізделген оқу мақсаты (мақсаттары)&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;477&quot;&gt; &lt;p&gt;Көркем шығарманы  кейіпкерлер портреті мен іс-әрекеті арқылы образын ашу. (Т/Ж3)&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;258&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Сабақ мақсаттары&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;477&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Барлық оқушылар:&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;477&quot;&gt; &lt;p&gt;Мысалдан кейіпкерлерді таба алады.&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;3&quot; width=&quot;258&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;477&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Оқушылардың басым бөлігі: &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;477&quot;&gt; &lt;p&gt;Мысалды талдай отыра кейіпкерлердің образын  жасай алады.&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;477&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Кейбір оқушылар:&lt;/strong&gt;мысалды пайдалана отыра кейіпкер портретін жасай аладыІс-әркетті арқылы образды талдай алады..&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; width=&quot;258&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Бағалау критерийі:&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;477&quot;&gt; &lt;p&gt;-Мысал өлеңді ажырата алады.&lt;/p&gt; &lt;p&gt;-Портретті таба алады&lt;/p&gt; &lt;p&gt;-Ойларын жинақтайды&lt;/p&gt; &lt;p&gt;-Проблемалардың шешу жолдарын анықтай алады.&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;7&quot; width=&quot;258&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Тілдік мақсат&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;477&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Оқушылар орындай алады: &lt;/strong&gt; кейіпкерлер портереті мен іс-әрекететі арқылы образды аша алады.&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;477&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Негізгі сөздер мен тіркестер:бала,данышпан,көкке.&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;477&quot;&gt; &lt;p&gt;Мәтін бойынша: бидайлар тұр басын салып,бейне,тағызым.&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;477&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Сыныптағы диалог/жазылым үшін пайдалы тілдік бірліктер: &lt;/strong&gt;мақтаншақ,күтім,жас бала.&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;477&quot;&gt; &lt;p&gt;Сабақта диалаог құра алады (жазу үшін пайдаланатын тіл) мақтаншақ,еңбек,тәкәппар т.б..&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;477&quot;&gt; &lt;p&gt;Талқылау үшін сұрақтар&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;477&quot;&gt; &lt;p&gt;Неліктен? « Тәкәппарлық-адамның жаман қасиеті» деп ойлайсыз.&lt;/p&gt; &lt;p&gt;Несебепті? Бидай  басын төмен қаратып салбырап тұр.&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; width=&quot;258&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Құндылықтарға баулу&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;477&quot;&gt; &lt;p&gt;Адамгершілік  қасиетті дәріптеу,өзіндік іс-әрекетке баға беруге баулу..&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; width=&quot;258&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Пәнаралық байланыс&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;477&quot;&gt; &lt;p&gt;Қазақ тілі пәнінен  синонимдік қатарды қолдана отыра сөйлем құрағанда, өзін-өзі тану  пәнінен пікір алмасқанда байқалады және бейнелеу өнерімен байланысады&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; width=&quot;258&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Алдыңғы тақырып&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;477&quot;&gt; &lt;p&gt;Байтұрсынов «Егіннің бастары» мысалдың мазмұнын  біледі.&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;6&quot; width=&quot;735&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Жоспар&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td width=&quot;166&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Жоспарланған уақыт&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;360&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Жоспарланған жаттығулар (төменде жоспарланған жаттығулармен қатар, ескертпелерді жазыңыз)&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;209&quot;&gt; &lt;p&gt;Ресурстар&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td width=&quot;166&quot;&gt; &lt;p&gt;Басталуы&lt;/p&gt; &lt;p&gt; 6 минут&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt;5 минут&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt;Ортасы  мин&lt;/p&gt; &lt;p&gt;7минут&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt;7 минут&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt;10 минут&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt;6  минут&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt;2 мин&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;360&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Шаттық шеңбері «Сиқырлы сөздер&lt;/strong&gt; »   &lt;strong&gt;мақсаты:&lt;/strong&gt;  сыныпта жақсы атмосфера қалыптастыру негізінде іске асады.&lt;br /&gt; Оқушылар шеңбер жасайды,жасы кіші оқушы бастайды кез-келген өтінішті айтады , ал оқушы оны әдепті түрде айтуы керек . Мысалы : Айнаш , дәптерді бер . «Айнаш , өтінемін дәптерді берші »&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;strong&gt;Үй тапсырмасы:&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;Екі бидайдың образы арқылы екі адамның мінез құлқына « Венн диаграммасы»салыстыру.Бидай туралы мәлімет әкелу.&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Қ/Б «Екі жұлдыз,бір тілек»&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;«Ойлан, жұптас, бөліс» стратегиясы&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;1.Жұптық жұмыс:&lt;/strong&gt;Әр қатар суретке байланысты жұптасып,мәтін жазу, талқылау,ерекшелігін айту.&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Мақсаты&lt;/strong&gt;:Білім,білік дағдыларын дамытып, өзара тілдік қарым-қатынасқа түсіп ,ой бөлісу .&lt;/p&gt; &lt;p&gt;1-қатар                              2-қатар&lt;/p&gt; &lt;table&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td width=&quot;164&quot;&gt; &lt;p&gt;Бағалау критерийі&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;164&quot;&gt; &lt;p&gt;дескрипторы&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td width=&quot;164&quot;&gt; &lt;p&gt;-талқылай алады.&lt;/p&gt; &lt;p&gt;-ерекшеліктерін  ажырата алады.&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;164&quot;&gt; &lt;p&gt;Мәтін жаза алады&lt;/p&gt; &lt;p&gt;Өзіндік пікірлері қалыптасады.&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;p&gt;&lt;strong&gt;2-тапсырма «Екі жақты күнделік» әдісі&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;table&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td width=&quot;164&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Мысал сөздер&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;164&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Синонимдер&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td width=&quot;164&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;164&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;p&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;em&gt;Сарша тамыз,өсиет,сұқтанба,&lt;/em&gt; &lt;em&gt;тәкаппарлық &lt;/em&gt;сөздердің синониммен алмастырып сөйлем жазу.&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;3-тапсырма «Бейнелі сурет&lt;/strong&gt;». &lt;strong&gt;Мақсаты: &lt;/strong&gt;бейнелеу өнерімен байланыстыра отыра,оқушылардың адамгершілік қасиетті суретпен жеткізе білу даңдыларын қалыптастыру.&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Шарты:&lt;/strong&gt; Әр оқушы мысалдан бидайдың портретін суретпен жеткізеді, кейін оқушылар бір-бірінің жұмысын бағалайды&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;4-тапсырма.. &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;«Балық қаңқасы» әдісі&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;мақсаты&lt;/strong&gt;: алған білімдерін жинақтау:&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;br /&gt;&lt;table width=&quot;280&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td width=&quot;138&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Бағалау критерийлері&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;142&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Дескрипторлар&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td width=&quot;138&quot;&gt; &lt;p&gt;-  мысал  өлеңді   ажыратады&lt;/p&gt; &lt;p&gt;-  портретті  таба алады.&lt;/p&gt; &lt;p&gt;-  ойларын жинақтайды&lt;/p&gt; &lt;p&gt; Пробеланың шешу жолдарын анықтай алады.&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;142&quot;&gt; &lt;p&gt;-мысал өлеңнің ерекшелігін  ажырата  алады.&lt;/p&gt; &lt;p&gt;- көркемдегіш құралды таба алады. ажырата алады&lt;/p&gt; &lt;p&gt;- Сыни ойларын жинақтай алады&lt;/p&gt; &lt;p&gt; Пробеманы шеше алады.&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;p&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;5-тапсырма&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;«Егер де мен...» әдісі.&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Проблеманы шешу жолдары.&lt;/strong&gt;Жұппен жұмыс.&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Мақсаты: &lt;/strong&gt;өзіндік сыни көзқарастарын қалыптастыру.&lt;/p&gt; &lt;p&gt;Тәкапарлықтан  құтылудың бес жолын  көрсет. ....&lt;/p&gt; &lt;p&gt;1.Өзіңді өзгелерден жоғары қоймау&lt;/p&gt; &lt;p&gt;.2.&lt;/p&gt; &lt;p&gt;3.&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Рефлексия&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;Бүгінгі сабақта болған көңіл – күйді  бас бармақ салынған суреттер  арқылы бағалау&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt;     &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;209&quot;&gt; &lt;p&gt;Көңілді әуен&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt;Интерактивті тақта сурет&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt;    &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt;      &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt;Түсіндірме сөздік                                          &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td width=&quot;166&quot;&gt; &lt;p&gt;Үй тапсырмасы&lt;/p&gt; &lt;p&gt;2минут&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;360&quot;&gt; &lt;p&gt;Қорытынды«Тәкаппарлық-жаман әдет» ойтолғау&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;209&quot;&gt; &lt;p&gt;Оқулық&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;6&quot; width=&quot;735&quot;&gt; &lt;p&gt; Қосымша ақпарат          Байтұрсынов мұражай туралы бейне жазба&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td width=&quot;166&quot;&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;91&quot;&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;84&quot;&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;165&quot;&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;19&quot;&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;209&quot;&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;p&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;table&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; width=&quot;204&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Саралау-Сіз қосымша көмек көрсетуді қалай жоспарлайсыз? Сіз қабілеті жоғары оқушыларға тапсырманы күрделендіруді  қалай жоспарлайсыз?&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;253&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Бағалау-Оқушыларды үйренгенін тексеруді қалай жоспарлайсыз?&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;244&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Пәнаралық байланыс&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Қауіпсіздік және еңбекті қорғау ережелері&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;АКТ-мен байланыс&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Құндылықтардағы байланыс&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; width=&quot;204&quot;&gt; &lt;p&gt; «Балық қаңқасы» әдісі арқылы оқушылар  алған білімдерін жинақтайды.&lt;/p&gt; &lt;p&gt;«Ойлан, жұптас, бөліс» стратегиясы арқылы  оқушылар білім,білік дағдыларын дамытып, өзара тілдік қарым-қатынасқа түсіп ,ой бөліседі.&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;253&quot;&gt; &lt;p&gt;Оқушылар бір-бірін «Екі жұлдыз, бір тілек» және  бес бармақ тәсілі&lt;/p&gt; &lt;p&gt;арқылы бағалайды.&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;244&quot;&gt; &lt;p&gt;Өзін-өзі тану пәні мен қазақ тілі.          &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;161&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Рефлексия&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;Сабақ / оқу мақсаттары шынайы ма?&lt;/p&gt; &lt;p&gt;Бүгін оқушылар не білді? Сыныптағы ахуал қандай болды?Мен жоспарлаған саралау шаралары тиімді болды ма?&lt;/p&gt; &lt;p&gt;Мен берілген уақыт ішінде үлгердім бе? Мен өз жоспарыма қандай түзетулер енгіздім және неліктен?&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td colspan=&quot;3&quot; width=&quot;541&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Төмендегі бос ұяшыққа сабақ туралы өз пікіріңізді жазыңыз. Сол ұяшықтағы Сіздің сабағыңыздың тақырыбына сәйкес келетін  сұрақтарға&lt;/strong&gt; &lt;strong&gt;жауап беріңіз.&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;.&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;3&quot; width=&quot;541&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;701&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Қорытынды бағамдау&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;Қандай екі нәрсе табысты болды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?&lt;/p&gt; &lt;p&gt;1: сртаегияны қолдану&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt;2:&lt;/p&gt; &lt;p&gt;Қандай екі нәрсе сабақы жақсарта алды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?&lt;/p&gt; &lt;p&gt;1: дайын ақпарат&lt;/p&gt; &lt;p&gt;2:&lt;/p&gt; &lt;p&gt;Сабақ барысында мен сынып немесе жекелеген оқушылар туралы менің келесі сабағымды жетілдіруге көмектесетін не білдім?&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt;·&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td width=&quot;161&quot;&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;43&quot;&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;253&quot;&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;244&quot;&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;p&gt; &lt;/p&gt; <p> </p> <table width="735"><tbody><tr><td colspan="3" width="342"> <p>Сабақ: қазақ әдебиеті</p> <p>Бөлімі: «Адамгершілік-асыл қасиет »</p> <p>Тақырыбы:Байтұрсынов» Егіннің бастары» мысал.Әке өсиеті.</p> </td> <td colspan="3" width="393"> <p><strong>Мектеп: қазақ орта мектебі</strong></p> <p><strong>        </strong></p> </td> </tr><tr><td colspan="3" width="342"> <p><strong>Күні:   </strong></p> <p><strong> </strong></p> </td> <td colspan="3" width="393"> <p><strong>Мұғалімнің есімі: Мұхамеджанова Б.С                          </strong></p> </td> </tr><tr><td colspan="3" width="342"> <p><strong>Сынып: 5 сынып                               </strong></p> <p><strong> </strong></p> <p><strong> </strong></p> </td> <td width="165"> <p><strong>Қатысқандар саны:15</strong></p> </td> <td colspan="2" width="227"> <p><strong>Қатыспағандар саны:0</strong></p> </td> </tr><tr><td colspan="2" width="258"> <p><strong>Сабақ негізделген оқу мақсаты (мақсаттары)</strong></p> </td> <td colspan="4" width="477"> <p>Көркем шығарманы  кейіпкерлер портреті мен іс-әрекеті арқылы образын ашу. (Т/Ж3)</p> </td> </tr><tr><td colspan="2" rowspan="2" width="258"> <p><strong>Сабақ мақсаттары</strong></p> </td> <td colspan="4" width="477"> <p><strong>Барлық оқушылар:</strong></p> </td> </tr><tr><td colspan="4" width="477"> <p>Мысалдан кейіпкерлерді таба алады.</p> </td> </tr><tr><td colspan="2" rowspan="3" width="258"> <p> </p> </td> <td colspan="4" width="477"> <p><strong>Оқушылардың басым бөлігі: </strong></p> </td> </tr><tr><td colspan="4" width="477"> <p>Мысалды талдай отыра кейіпкерлердің образын  жасай алады.</p> </td> </tr><tr><td colspan="4" width="477"> <p><strong>Кейбір оқушылар:</strong>мысалды пайдалана отыра кейіпкер портретін жасай аладыІс-әркетті арқылы образды талдай алады..</p> </td> </tr><tr><td colspan="2" width="258"> <p><strong>Бағалау критерийі:</strong></p> </td> <td colspan="4" width="477"> <p>-Мысал өлеңді ажырата алады.</p> <p>-Портретті таба алады</p> <p>-Ойларын жинақтайды</p> <p>-Проблемалардың шешу жолдарын анықтай алады.</p> </td> </tr><tr><td colspan="2" rowspan="7" width="258"> <p><strong>Тілдік мақсат</strong></p> <p><strong> </strong></p> <p><strong> </strong></p> <p><strong> </strong></p> <p><strong> </strong></p> <p><strong> </strong></p> <p><strong> </strong></p> <p><strong> </strong></p> <p><strong> </strong></p> <p><strong> </strong></p> </td> <td colspan="4" width="477"> <p><strong>Оқушылар орындай алады: </strong> кейіпкерлер портереті мен іс-әрекететі арқылы образды аша алады.</p> </td> </tr><tr><td colspan="4" width="477"> <p><strong>Негізгі сөздер мен тіркестер:бала,данышпан,көкке.</strong></p> </td> </tr><tr><td colspan="4" width="477"> <p>Мәтін бойынша: бидайлар тұр басын салып,бейне,тағызым.</p> </td> </tr><tr><td colspan="4" width="477"> <p><strong>Сыныптағы диалог/жазылым үшін пайдалы тілдік бірліктер: </strong>мақтаншақ,күтім,жас бала.</p> </td> </tr><tr><td colspan="4" width="477"> <p>Сабақта диалаог құра алады (жазу үшін пайдаланатын тіл) мақтаншақ,еңбек,тәкәппар т.б..</p> </td> </tr><tr><td colspan="4" width="477"> <p>Талқылау үшін сұрақтар</p> </td> </tr><tr><td colspan="4" width="477"> <p>Неліктен? « Тәкәппарлық-адамның жаман қасиеті» деп ойлайсыз.</p> <p>Несебепті? Бидай  басын төмен қаратып салбырап тұр.</p> </td> </tr><tr><td colspan="2" width="258"> <p><strong>Құндылықтарға баулу</strong></p> </td> <td colspan="4" width="477"> <p>Адамгершілік  қасиетті дәріптеу,өзіндік іс-әрекетке баға беруге баулу..</p> </td> </tr><tr><td colspan="2" width="258"> <p><strong>Пәнаралық байланыс</strong></p> </td> <td colspan="4" width="477"> <p>Қазақ тілі пәнінен  синонимдік қатарды қолдана отыра сөйлем құрағанда, өзін-өзі тану  пәнінен пікір алмасқанда байқалады және бейнелеу өнерімен байланысады</p> </td> </tr><tr><td colspan="2" width="258"> <p><strong>Алдыңғы тақырып</strong></p> </td> <td colspan="4" width="477"> <p>Байтұрсынов «Егіннің бастары» мысалдың мазмұнын  біледі.</p> </td> </tr><tr><td colspan="6" width="735"> <p><strong>Жоспар</strong></p> </td> </tr><tr><td width="166"> <p><strong>Жоспарланған уақыт</strong></p> </td> <td colspan="4" width="360"> <p><strong>Жоспарланған жаттығулар (төменде жоспарланған жаттығулармен қатар, ескертпелерді жазыңыз)</strong></p> </td> <td width="209"> <p>Ресурстар</p> </td> </tr><tr><td width="166"> <p>Басталуы</p> <p> 6 минут</p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p>5 минут</p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p>Ортасы  мин</p> <p>7минут</p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p>7 минут</p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p>10 минут</p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p>6  минут</p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p>2 мин</p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> </td> <td colspan="4" width="360"> <p><strong>Шаттық шеңбері «Сиқырлы сөздер</strong> »   <strong>мақсаты:</strong>  сыныпта жақсы атмосфера қалыптастыру негізінде іске асады.<br /> Оқушылар шеңбер жасайды,жасы кіші оқушы бастайды кез-келген өтінішті айтады , ал оқушы оны әдепті түрде айтуы керек . Мысалы : Айнаш , дәптерді бер . «Айнаш , өтінемін дәптерді берші »</p> <p> <strong>Үй тапсырмасы:</strong></p> <p>Екі бидайдың образы арқылы екі адамның мінез құлқына « Венн диаграммасы»салыстыру.Бидай туралы мәлімет әкелу.</p> <p><strong>Қ/Б «Екі жұлдыз,бір тілек»</strong></p> <p><strong>«Ойлан, жұптас, бөліс» стратегиясы</strong></p> <p><strong>1.Жұптық жұмыс:</strong>Әр қатар суретке байланысты жұптасып,мәтін жазу, талқылау,ерекшелігін айту.</p> <p><strong>Мақсаты</strong>:Білім,білік дағдыларын дамытып, өзара тілдік қарым-қатынасқа түсіп ,ой бөлісу .</p> <p>1-қатар                              2-қатар</p> <table><tbody><tr><td width="164"> <p>Бағалау критерийі</p> </td> <td width="164"> <p>дескрипторы</p> </td> </tr><tr><td width="164"> <p>-талқылай алады.</p> <p>-ерекшеліктерін  ажырата алады.</p> </td> <td width="164"> <p>Мәтін жаза алады</p> <p>Өзіндік пікірлері қалыптасады.</p> </td> </tr></tbody></table><p><strong>2-тапсырма «Екі жақты күнделік» әдісі</strong></p> <table><tbody><tr><td width="164"> <p><strong>Мысал сөздер</strong></p> </td> <td width="164"> <p><strong>Синонимдер</strong></p> </td> </tr><tr><td width="164"> <p><strong> </strong></p> </td> <td width="164"> <p><strong> </strong></p> </td> </tr></tbody></table><p><strong> </strong></p> <p><em>Сарша тамыз,өсиет,сұқтанба,</em> <em>тәкаппарлық </em>сөздердің синониммен алмастырып сөйлем жазу.</p> <p> </p> <p><strong>3-тапсырма «Бейнелі сурет</strong>». <strong>Мақсаты: </strong>бейнелеу өнерімен байланыстыра отыра,оқушылардың адамгершілік қасиетті суретпен жеткізе білу даңдыларын қалыптастыру.</p> <p><strong>Шарты:</strong> Әр оқушы мысалдан бидайдың портретін суретпен жеткізеді, кейін оқушылар бір-бірінің жұмысын бағалайды</p> <p><strong>4-тапсырма.. </strong></p> <p><strong>«Балық қаңқасы» әдісі</strong></p> <p><strong>мақсаты</strong>: алған білімдерін жинақтау:</p> <p><strong> </strong></p> <p><strong> </strong></p> <p><strong> </strong></p> <p><strong> </strong></p> <p> </p> <p> </p> <p><strong> </strong></p> <p><strong> </strong></p> <p><strong> </strong></p> <br /><table width="280"><tbody><tr><td width="138"> <p><strong>Бағалау критерийлері</strong></p> </td> <td width="142"> <p><strong>Дескрипторлар</strong></p> </td> </tr><tr><td width="138"> <p>-  мысал  өлеңді   ажыратады</p> <p>-  портретті  таба алады.</p> <p>-  ойларын жинақтайды</p> <p> Пробеланың шешу жолдарын анықтай алады.</p> </td> <td width="142"> <p>-мысал өлеңнің ерекшелігін  ажырата  алады.</p> <p>- көркемдегіш құралды таба алады. ажырата алады</p> <p>- Сыни ойларын жинақтай алады</p> <p> Пробеманы шеше алады.</p> </td> </tr></tbody></table><p><strong> </strong></p> <p><strong>5-тапсырма</strong></p> <p><strong>«Егер де мен...» әдісі.</strong></p> <p><strong>Проблеманы шешу жолдары.</strong>Жұппен жұмыс.</p> <p><strong>Мақсаты: </strong>өзіндік сыни көзқарастарын қалыптастыру.</p> <p>Тәкапарлықтан  құтылудың бес жолын  көрсет. ....</p> <p>1.Өзіңді өзгелерден жоғары қоймау</p> <p>.2.</p> <p>3.</p> <p> </p> <p> </p> <p><strong>Рефлексия</strong></p> <p>Бүгінгі сабақта болған көңіл – күйді  бас бармақ салынған суреттер  арқылы бағалау</p> <p> </p> <p>     </p> </td> <td width="209"> <p>Көңілді әуен</p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p>Интерактивті тақта сурет</p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p>    </p> <p> </p> <p>      </p> <p> </p> <p>Түсіндірме сөздік                                          </p> </td> </tr><tr><td width="166"> <p>Үй тапсырмасы</p> <p>2минут</p> </td> <td colspan="4" width="360"> <p>Қорытынды«Тәкаппарлық-жаман әдет» ойтолғау</p> </td> <td width="209"> <p>Оқулық</p> </td> </tr><tr><td colspan="6" width="735"> <p> Қосымша ақпарат          Байтұрсынов мұражай туралы бейне жазба</p> </td> </tr><tr><td width="166"> </td> <td width="91"> </td> <td width="84"> </td> <td width="165"> </td> <td width="19"> </td> <td width="209"> </td> </tr></tbody></table><p><strong> </strong></p> <p><strong> </strong></p> <p><strong> </strong></p> <p><strong> </strong></p> <table><tbody><tr><td colspan="2" width="204"> <p><strong>Саралау-Сіз қосымша көмек көрсетуді қалай жоспарлайсыз? Сіз қабілеті жоғары оқушыларға тапсырманы күрделендіруді  қалай жоспарлайсыз?</strong></p> </td> <td width="253"> <p><strong>Бағалау-Оқушыларды үйренгенін тексеруді қалай жоспарлайсыз?</strong></p> </td> <td width="244"> <p><strong>Пәнаралық байланыс</strong></p> <p><strong>Қауіпсіздік және еңбекті қорғау ережелері</strong></p> <p><strong>АКТ-мен байланыс</strong></p> <p><strong>Құндылықтардағы байланыс</strong></p> </td> </tr><tr><td colspan="2" width="204"> <p> «Балық қаңқасы» әдісі арқылы оқушылар  алған білімдерін жинақтайды.</p> <p>«Ойлан, жұптас, бөліс» стратегиясы арқылы  оқушылар білім,білік дағдыларын дамытып, өзара тілдік қарым-қатынасқа түсіп ,ой бөліседі.</p> </td> <td width="253"> <p>Оқушылар бір-бірін «Екі жұлдыз, бір тілек» және  бес бармақ тәсілі</p> <p>арқылы бағалайды.</p> <p> </p> </td> <td width="244"> <p>Өзін-өзі тану пәні мен қазақ тілі.          </p> </td> </tr><tr><td rowspan="2" width="161"> <p><strong>Рефлексия</strong></p> <p>Сабақ / оқу мақсаттары шынайы ма?</p> <p>Бүгін оқушылар не білді? Сыныптағы ахуал қандай болды?Мен жоспарлаған саралау шаралары тиімді болды ма?</p> <p>Мен берілген уақыт ішінде үлгердім бе? Мен өз жоспарыма қандай түзетулер енгіздім және неліктен?</p> <p> </p> </td> <td colspan="3" width="541"> <p><strong>Төмендегі бос ұяшыққа сабақ туралы өз пікіріңізді жазыңыз. Сол ұяшықтағы Сіздің сабағыңыздың тақырыбына сәйкес келетін  сұрақтарға</strong> <strong>жауап беріңіз.</strong></p> <p>.</p> </td> </tr><tr><td colspan="3" width="541"> <p> </p> </td> </tr><tr><td colspan="4" width="701"> <p><strong>Қорытынды бағамдау</strong></p> <p>Қандай екі нәрсе табысты болды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?</p> <p>1: сртаегияны қолдану</p> <p> </p> <p>2:</p> <p>Қандай екі нәрсе сабақы жақсарта алды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?</p> <p>1: дайын ақпарат</p> <p>2:</p> <p>Сабақ барысында мен сынып немесе жекелеген оқушылар туралы менің келесі сабағымды жетілдіруге көмектесетін не білдім?</p> <p> </p> <p>·</p> </td> </tr><tr><td width="161"> </td> <td width="43"> </td> <td width="253"> </td> <td width="244"> </td> </tr></tbody></table><p> </p> b1336skobilimThu, 18 May 2017 00:00:00 +0600http://b1336.sko-bilim.kz/blog/?pkid=1495108046008524Шал ақын ауданының қазақ орта мектеп сайтыhttp://b1336.sko-bilim.kz/blog/?pkid=1495108046008524http://b1336.sko-bilim.kz/blog/?pkid=1495107932701618 &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;table&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;3&quot; width=&quot;342&quot;&gt; &lt;p&gt;Сабақ: қазақ тілі.&lt;/p&gt; &lt;p&gt;Тақырыбы: Кимімқұмарлық.&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td colspan=&quot;3&quot; width=&quot;377&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Мектеп: қазақ орта мектебі&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;        &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;3&quot; width=&quot;342&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Күні:    &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td colspan=&quot;3&quot; width=&quot;377&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Мұғалімнің есімі: Мұхамеджанова Б.С                          &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;3&quot; width=&quot;342&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Сынып: 5 сынып   &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;165&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Қатысқандар саны:&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td colspan=&quot;2&quot; width=&quot;212&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Қатыспағандар саны:0&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; width=&quot;258&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Сабақ негізделген оқу мақсаты (мақсаттары)&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;461&quot;&gt; &lt;p&gt;ӘТН 4.Жұрнақ арқылы жасалған туынды сөзді және күрделі сөздерді ауызша,жазбаша тілдесім барысында қолдану.&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;258&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Сабақ мақсаттары&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;461&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Барлық оқушылар:&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;461&quot;&gt; &lt;p&gt;Мәтін бойынша  туынды,күрделі сөздерді ажырата алады,берілген тапсырмаларға  жауап беріп, мәтінде жалпы не туралы айтылғанын түсінеді.&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;4&quot; width=&quot;258&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;461&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Оқушылардың басым бөлігі: &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;461&quot;&gt; &lt;p&gt;Мәтіндегі негізгі және қосымша ақпаратты анықтай алады&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;461&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Кейбір оқушылар:&lt;/strong&gt; мәтін бойынша туынды,күрделі сөздердің ерекшелігін ажырата алады.&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;461&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;10&quot; width=&quot;258&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Тілдік мақсат&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;461&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Оқушылар орындай алады: &lt;/strong&gt;туынды,күрделі сөздерді ажырата алады.&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;461&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Негізгі сөздер мен тіркестер: Стиль,сәндік киім,&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;Дизайн.&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;461&quot;&gt; &lt;p&gt;Мәтін бойынша:дизайнер, стиль&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;461&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Сыныптағы диалог/жазылым үшін пайдалы тілдік бірліктер: &lt;/strong&gt;жергілікті дизайнерлер, дефиле ұйымдастыру&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;461&quot;&gt; &lt;p&gt;Сабақта диалаог құра алады (жазу үшін пайдаланатын тіл)&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;461&quot;&gt; &lt;p&gt;Талқылау үшін сұрақтар&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;461&quot;&gt; &lt;p&gt;Эстетикалық талғаммен киіну дегеніміз не?&lt;/p&gt; &lt;p&gt;Саған қандай киім үлгісі ұнайды, себебі?&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;461&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;461&quot;&gt; &lt;p&gt;Ишара :&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;461&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; width=&quot;258&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Алдыңғы тақырып&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;461&quot;&gt; &lt;p&gt;Өткен сыныптардағы үйренгендеріне негізделіп меңгерту&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;6&quot; width=&quot;719&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Жоспар&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td width=&quot;166&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Жоспарланған уақыт&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;344&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Жоспарланған жаттығулар (төменде жоспарланған жаттығулармен қатар, ескертпелерді жазыңыз)&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;209&quot;&gt; &lt;p&gt;Ресурстар&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td width=&quot;166&quot;&gt; &lt;p&gt;Басталуы&lt;/p&gt; &lt;p&gt; 3 минут&lt;/p&gt; &lt;p&gt;3 минут&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt;2 минут&lt;/p&gt; &lt;p&gt;10 минут&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt;Ортасы&lt;/p&gt; &lt;p&gt; 24 минут&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; 5 минут&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt;12 минут&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt;5 минут&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt;2 минут&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;344&quot;&gt; &lt;p&gt;Шаттық шеңбері «жылулық шеңбері»&lt;/p&gt; &lt;p&gt;Шеңберге жиналып бір-бірімен амандасады.&lt;/p&gt; &lt;p&gt;Ұжымдық жұмыс&lt;/p&gt; &lt;p&gt;«Атаулар туралы 3 сұрақ»&lt;/p&gt; &lt;p&gt;1.Қайда? Бұл терминді сіз бұрынырақта қайда және қандай мағынада кезестіріп едіңіз?Дизайн,киім үлгісі,фольклорлық стиль.&lt;/p&gt; &lt;p&gt;2.Қалай? өз тәжірибеңізде осы атауларды қолданудың мысалдарын келтіре алсыз ба?&lt;/p&gt; &lt;p&gt;3.Қандай? Осы сабақта бұл атаулар қандай қолданыста болады деп ойлайсыз?&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Сандар арқылы топқа бөлу.&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;ІІ.  Мәтінмен жұмыс.ДЖИГСО әдісі&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;І топтың тапсырмасы:&lt;/strong&gt; күрделі сөздер мен туынды сөздерді тауып, мәтінге ат қойыңыз.&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;ІІ топтың тапсырмасы:&lt;/strong&gt; термин сөздер мен сөз тіркестерін тауып, мәтінге ат қойыңыз.&lt;/p&gt; &lt;table&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td width=&quot;146&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Бағалау критерийлері&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;194&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Дескрипторлар&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;105&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Балл&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td width=&quot;146&quot;&gt; &lt;p&gt;- күрделі, туынды сөздерді ажыратады&lt;/p&gt; &lt;p&gt;-  термин, сөз тіркестерін ажыратады&lt;/p&gt; &lt;p&gt;-  Мәтінге ат қою арқылы ойларын жинақтайды&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;194&quot;&gt; &lt;p&gt;-күрделі, туынды сөздерді ажырата  алады.&lt;/p&gt; &lt;p&gt;- термин, сөз тіркестерін ажырата алады&lt;/p&gt; &lt;p&gt;- Мәтінге ат қою арқылы ойларын жинақтай алады&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;105&quot;&gt; &lt;p&gt;1&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt;1&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt;1&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt;1&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt;1&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt;ІІІ.&lt;strong&gt;Семантикалық картамен жұмыс: Жұптық жұмыс.&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;table&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td width=&quot;81&quot;&gt; &lt;p&gt;Мысалдар&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;38&quot;&gt; &lt;p&gt;Тү&lt;/p&gt; &lt;p&gt;бір сөз&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;47&quot;&gt; &lt;p&gt;Туынды сөз&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;38&quot;&gt; &lt;p&gt;Қос сөз&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;47&quot;&gt; &lt;p&gt;Біріккен сөз&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;38&quot;&gt; &lt;p&gt;Қысқарған сөз&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;57&quot;&gt; &lt;p&gt;Тіркес&lt;/p&gt; &lt;p&gt;кен&lt;/p&gt; &lt;p&gt;сөз&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td width=&quot;81&quot;&gt; &lt;p&gt;Жаздыгү&lt;/p&gt; &lt;p&gt;ні&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;38&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;47&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;38&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;47&quot;&gt; &lt;p&gt;+&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;38&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;57&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td width=&quot;81&quot;&gt; &lt;p&gt;Су-су&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;38&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;47&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;38&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;47&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;38&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;57&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td width=&quot;81&quot;&gt; &lt;p&gt;Оқулық&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;38&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;47&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;38&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;47&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;38&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;57&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td width=&quot;81&quot;&gt; &lt;p&gt;Оқта-текте&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;38&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;47&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;38&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;47&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;38&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;57&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td width=&quot;81&quot;&gt; &lt;p&gt;Отыр&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;38&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;47&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;38&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;47&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;38&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;57&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td width=&quot;81&quot;&gt; &lt;p&gt;Сулы&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;38&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;47&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;38&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;47&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;38&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;57&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td width=&quot;81&quot;&gt; &lt;p&gt;Ақ құба&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;38&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;47&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;38&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;47&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;38&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;57&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td width=&quot;81&quot;&gt; &lt;p&gt;Он екі&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;38&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;47&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;38&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;47&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;38&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;57&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td width=&quot;81&quot;&gt; &lt;p&gt;Шекара&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;38&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;47&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;38&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;47&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;38&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;57&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td width=&quot;81&quot;&gt; &lt;p&gt;Бала-шаға&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;38&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;47&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;38&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;47&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;38&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;57&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;ІV. Мәтінмен жұмыс. «5-5-1» әдісі бойынша.&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;1.&lt;a href=&quot;http://www.businessneweurope.eu/story1642/Lux_before_art_at_Kazakhstan_fashion_week&quot;&gt;«Бизнес нью юроуп»&lt;/a&gt; сайты Қазақстанның ең бақуатты да дәулетті топтарының қандай сәнді киімді қалай таңдап-талғап киінетіндігі жайлы әңгімелейді. 2.Өткен он жыл ішінде атақты жергілікті дизайнерлер – Құралай Нұрқаділова, Салтанат Баймұхамедова мен Айгүл Қасымова тәрізді шеберлердің Қазақстанда әсем киімдерді ең бір соны, шебер түрде тартымды етіп тігуі арқасында абыройы мен даңқы асты.3. Құралай таяуда Лондонда өзінің сән өнімдерін саудалайтын дүкенін ашу жоспары барын айтады деп жазады басылым.4.Әлемге әйгілі кутюрьелердің ешбірі әлі Алматыға келген емес. 5.Голландиядан келген сән шебері Айрис ван Нотен өз туындыларының коллекциясын мұнда, яғни Алматыда бірінші рет көрсетті.&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;V.  Берілген тірексөздерді қатыстыра отыра жұптасып  диалог құрастырыңыздар.&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;Сән, сән үлгісі, дизайн, спорттық стиль, костюм, фирма,ұлттық киім, бренд.                                    &lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Бағалау әдісі «Бағдаршам әдісін»&lt;/strong&gt; пайдаланып,оқушылардың тапсырманы дұрыс орындағанын тексеремін.&lt;/p&gt; &lt;p&gt;                  &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;209&quot;&gt; &lt;p&gt;Көңілді әуен&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt;Интерактивті тақтаның көмегімен кластерді қолдану&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td width=&quot;166&quot;&gt; &lt;p&gt;Соңы&lt;/p&gt; &lt;p&gt;3 минут&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;344&quot;&gt; &lt;p&gt;Қорытынды«Сен-маған, мен-саған» сұрақ-жауап әдісі&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;209&quot;&gt; &lt;p&gt;Оқулықтар&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;6&quot; width=&quot;719&quot;&gt; &lt;p&gt; Қосымша ақпарат          Б.Исмайловтың сән үлгісін көрсету.&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td width=&quot;154&quot;&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;92&quot;&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;85&quot;&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;269&quot;&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;4&quot;&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;184&quot;&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;p&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;table&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; width=&quot;204&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Саралау-Сіз қосымша көмек көрсетуді қалай жоспарлайсыз? Сіз қабілеті жоғары оқушыларға тапсырманы күрделендіруді  қалай жоспарлайсыз?&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;253&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Бағалау-Оқушыларды үйренгенін тексеруді қалай жоспарлайсыз?&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;244&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Пәнаралық байланыс&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Қауіпсіздік және еңбекті қорғау ережелері&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;АКТ-мен байланыс&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Құндылықтардағы байланыс&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; width=&quot;204&quot;&gt; &lt;p&gt; «Қазіргі сән өнері жайлы» ойтолғау жазу&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;253&quot;&gt; &lt;p&gt;Өзін-өзі және өзара бағалау&lt;/p&gt; &lt;p&gt;Блов BLOB  ағашы&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;244&quot;&gt; &lt;p&gt;АКТ&lt;/p&gt; &lt;p&gt;Интерактивті тақта &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;161&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Рефлексия&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;Сабақ / оқу мақсаттары шынайы ма?&lt;/p&gt; &lt;p&gt;Бүгін оқушылар не білді? Сыныптағы ахуал қандай болды?Мен жоспарлаған саралау шаралары тиімді болды ма?&lt;/p&gt; &lt;p&gt;Мен берілген уақыт ішінде үлгердім бе? Мен өз жоспарыма қандай түзетулер енгіздім және неліктен?&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;td colspan=&quot;3&quot; width=&quot;541&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Төмендегі бос ұяшыққа сабақ туралы өз пікіріңізді жазыңыз. Сол ұяшықтағы Сіздің сабағыңыздың тақырыбына сәйкес келетін  сұрақтарға&lt;/strong&gt; &lt;strong&gt;жауап беріңіз.&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;Оқушылар   сән өнері жайлы білімдерін тереңдетеді. Көзқарастары кеңейтіп, сән өнеріне баулу.&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;3&quot; width=&quot;541&quot;&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;4&quot; width=&quot;701&quot;&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;Қорытынды бағамдау&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;Қандай екі нәрсе табысты болды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?&lt;/p&gt; &lt;p&gt;1: сртаегияны қолдану&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt;2:&lt;/p&gt; &lt;p&gt;Қандай екі нәрсе сабақы жақсарта алды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?&lt;/p&gt; &lt;p&gt;1: дайын ақпарат&lt;/p&gt; &lt;p&gt;2:&lt;/p&gt; &lt;p&gt;Сабақ барысында мен сынып немесе жекелеген оқушылар туралы менің келесі сабағымды жетілдіруге көмектесетін не білдім?&lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt;·&lt;/p&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td width=&quot;161&quot;&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;43&quot;&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;253&quot;&gt; &lt;/td&gt; &lt;td width=&quot;244&quot;&gt; &lt;/td&gt; &lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt; &lt;/p&gt; <p> </p> <table><tbody><tr><td colspan="3" width="342"> <p>Сабақ: қазақ тілі.</p> <p>Тақырыбы: Кимімқұмарлық.</p> <p><strong> </strong></p> </td> <td colspan="3" width="377"> <p><strong>Мектеп: қазақ орта мектебі</strong></p> <p><strong>        </strong></p> </td> </tr><tr><td colspan="3" width="342"> <p><strong>Күні:    </strong></p> <p><strong> </strong></p> </td> <td colspan="3" width="377"> <p><strong>Мұғалімнің есімі: Мұхамеджанова Б.С                          </strong></p> </td> </tr><tr><td colspan="3" width="342"> <p><strong>Сынып: 5 сынып   </strong></p> <p><strong> </strong></p> <p><strong> </strong></p> </td> <td width="165"> <p><strong>Қатысқандар саны:</strong></p> </td> <td colspan="2" width="212"> <p><strong>Қатыспағандар саны:0</strong></p> </td> </tr><tr><td colspan="2" width="258"> <p><strong>Сабақ негізделген оқу мақсаты (мақсаттары)</strong></p> </td> <td colspan="4" width="461"> <p>ӘТН 4.Жұрнақ арқылы жасалған туынды сөзді және күрделі сөздерді ауызша,жазбаша тілдесім барысында қолдану.</p> </td> </tr><tr><td colspan="2" rowspan="2" width="258"> <p><strong>Сабақ мақсаттары</strong></p> </td> <td colspan="4" width="461"> <p><strong>Барлық оқушылар:</strong></p> </td> </tr><tr><td colspan="4" width="461"> <p>Мәтін бойынша  туынды,күрделі сөздерді ажырата алады,берілген тапсырмаларға  жауап беріп, мәтінде жалпы не туралы айтылғанын түсінеді.</p> </td> </tr><tr><td colspan="2" rowspan="4" width="258"> <p> </p> </td> <td colspan="4" width="461"> <p><strong>Оқушылардың басым бөлігі: </strong></p> </td> </tr><tr><td colspan="4" width="461"> <p>Мәтіндегі негізгі және қосымша ақпаратты анықтай алады</p> </td> </tr><tr><td colspan="4" width="461"> <p><strong>Кейбір оқушылар:</strong> мәтін бойынша туынды,күрделі сөздердің ерекшелігін ажырата алады.</p> </td> </tr><tr><td colspan="4" width="461"> <p> </p> </td> </tr><tr><td colspan="2" rowspan="10" width="258"> <p><strong>Тілдік мақсат</strong></p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> </td> <td colspan="4" width="461"> <p><strong>Оқушылар орындай алады: </strong>туынды,күрделі сөздерді ажырата алады.</p> <p> </p> </td> </tr><tr><td colspan="4" width="461"> <p><strong>Негізгі сөздер мен тіркестер: Стиль,сәндік киім,</strong></p> <p>Дизайн.</p> </td> </tr><tr><td colspan="4" width="461"> <p>Мәтін бойынша:дизайнер, стиль</p> </td> </tr><tr><td colspan="4" width="461"> <p><strong>Сыныптағы диалог/жазылым үшін пайдалы тілдік бірліктер: </strong>жергілікті дизайнерлер, дефиле ұйымдастыру</p> </td> </tr><tr><td colspan="4" width="461"> <p>Сабақта диалаог құра алады (жазу үшін пайдаланатын тіл)</p> </td> </tr><tr><td colspan="4" width="461"> <p>Талқылау үшін сұрақтар</p> </td> </tr><tr><td colspan="4" width="461"> <p>Эстетикалық талғаммен киіну дегеніміз не?</p> <p>Саған қандай киім үлгісі ұнайды, себебі?</p> </td> </tr><tr><td colspan="4" width="461"> <p> </p> </td> </tr><tr><td colspan="4" width="461"> <p>Ишара :</p> </td> </tr><tr><td colspan="4" width="461"> <p> </p> </td> </tr><tr><td colspan="2" width="258"> <p><strong>Алдыңғы тақырып</strong></p> </td> <td colspan="4" width="461"> <p>Өткен сыныптардағы үйренгендеріне негізделіп меңгерту</p> </td> </tr><tr><td colspan="6" width="719"> <p><strong>Жоспар</strong></p> </td> </tr><tr><td width="166"> <p><strong>Жоспарланған уақыт</strong></p> </td> <td colspan="4" width="344"> <p><strong>Жоспарланған жаттығулар (төменде жоспарланған жаттығулармен қатар, ескертпелерді жазыңыз)</strong></p> </td> <td width="209"> <p>Ресурстар</p> </td> </tr><tr><td width="166"> <p>Басталуы</p> <p> 3 минут</p> <p>3 минут</p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p>2 минут</p> <p>10 минут</p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p>Ортасы</p> <p> 24 минут</p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> 5 минут</p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p>12 минут</p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p>5 минут</p> <p> </p> <p>2 минут</p> </td> <td colspan="4" width="344"> <p>Шаттық шеңбері «жылулық шеңбері»</p> <p>Шеңберге жиналып бір-бірімен амандасады.</p> <p>Ұжымдық жұмыс</p> <p>«Атаулар туралы 3 сұрақ»</p> <p>1.Қайда? Бұл терминді сіз бұрынырақта қайда және қандай мағынада кезестіріп едіңіз?Дизайн,киім үлгісі,фольклорлық стиль.</p> <p>2.Қалай? өз тәжірибеңізде осы атауларды қолданудың мысалдарын келтіре алсыз ба?</p> <p>3.Қандай? Осы сабақта бұл атаулар қандай қолданыста болады деп ойлайсыз?</p> <p><strong>Сандар арқылы топқа бөлу.</strong></p> <p><strong>ІІ.  Мәтінмен жұмыс.ДЖИГСО әдісі</strong></p> <p><strong>І топтың тапсырмасы:</strong> күрделі сөздер мен туынды сөздерді тауып, мәтінге ат қойыңыз.</p> <p><strong>ІІ топтың тапсырмасы:</strong> термин сөздер мен сөз тіркестерін тауып, мәтінге ат қойыңыз.</p> <table><tbody><tr><td width="146"> <p><strong>Бағалау критерийлері</strong></p> </td> <td width="194"> <p><strong>Дескрипторлар</strong></p> </td> <td width="105"> <p><strong>Балл</strong></p> </td> </tr><tr><td width="146"> <p>- күрделі, туынды сөздерді ажыратады</p> <p>-  термин, сөз тіркестерін ажыратады</p> <p>-  Мәтінге ат қою арқылы ойларын жинақтайды</p> <p> </p> </td> <td width="194"> <p>-күрделі, туынды сөздерді ажырата  алады.</p> <p>- термин, сөз тіркестерін ажырата алады</p> <p>- Мәтінге ат қою арқылы ойларын жинақтай алады</p> <p> </p> </td> <td width="105"> <p>1</p> <p> </p> <p>1</p> <p> </p> <p> </p> <p>1</p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p>1</p> <p> </p> <p> </p> <p>1</p> <p> </p> </td> </tr></tbody></table><p> </p> <p>ІІІ.<strong>Семантикалық картамен жұмыс: Жұптық жұмыс.</strong></p> <table><tbody><tr><td width="81"> <p>Мысалдар</p> </td> <td width="38"> <p>Тү</p> <p>бір сөз</p> </td> <td width="47"> <p>Туынды сөз</p> </td> <td width="38"> <p>Қос сөз</p> </td> <td width="47"> <p>Біріккен сөз</p> </td> <td width="38"> <p>Қысқарған сөз</p> </td> <td width="57"> <p>Тіркес</p> <p>кен</p> <p>сөз</p> </td> </tr><tr><td width="81"> <p>Жаздыгү</p> <p>ні</p> </td> <td width="38"> <p> </p> </td> <td width="47"> <p> </p> </td> <td width="38"> <p> </p> </td> <td width="47"> <p>+</p> </td> <td width="38"> <p> </p> </td> <td width="57"> <p> </p> </td> </tr><tr><td width="81"> <p>Су-су</p> </td> <td width="38"> <p> </p> </td> <td width="47"> <p> </p> </td> <td width="38"> <p> </p> </td> <td width="47"> <p> </p> </td> <td width="38"> <p> </p> </td> <td width="57"> <p> </p> </td> </tr><tr><td width="81"> <p>Оқулық</p> </td> <td width="38"> <p> </p> </td> <td width="47"> <p> </p> </td> <td width="38"> <p> </p> </td> <td width="47"> <p> </p> </td> <td width="38"> <p> </p> </td> <td width="57"> <p> </p> </td> </tr><tr><td width="81"> <p>Оқта-текте</p> </td> <td width="38"> <p> </p> </td> <td width="47"> <p> </p> </td> <td width="38"> <p> </p> </td> <td width="47"> <p> </p> </td> <td width="38"> <p> </p> </td> <td width="57"> <p> </p> </td> </tr><tr><td width="81"> <p>Отыр</p> </td> <td width="38"> <p> </p> </td> <td width="47"> <p> </p> </td> <td width="38"> <p> </p> </td> <td width="47"> <p> </p> </td> <td width="38"> <p> </p> </td> <td width="57"> <p> </p> </td> </tr><tr><td width="81"> <p>Сулы</p> </td> <td width="38"> <p> </p> </td> <td width="47"> <p> </p> </td> <td width="38"> <p> </p> </td> <td width="47"> <p> </p> </td> <td width="38"> <p> </p> </td> <td width="57"> <p> </p> </td> </tr><tr><td width="81"> <p>Ақ құба</p> </td> <td width="38"> <p> </p> </td> <td width="47"> <p> </p> </td> <td width="38"> <p> </p> </td> <td width="47"> <p> </p> </td> <td width="38"> <p> </p> </td> <td width="57"> <p> </p> </td> </tr><tr><td width="81"> <p>Он екі</p> </td> <td width="38"> <p> </p> </td> <td width="47"> <p> </p> </td> <td width="38"> <p> </p> </td> <td width="47"> <p> </p> </td> <td width="38"> <p> </p> </td> <td width="57"> <p> </p> </td> </tr><tr><td width="81"> <p>Шекара</p> </td> <td width="38"> <p> </p> </td> <td width="47"> <p> </p> </td> <td width="38"> <p> </p> </td> <td width="47"> <p> </p> </td> <td width="38"> <p> </p> </td> <td width="57"> <p> </p> </td> </tr><tr><td width="81"> <p>Бала-шаға</p> </td> <td width="38"> <p> </p> </td> <td width="47"> <p> </p> </td> <td width="38"> <p> </p> </td> <td width="47"> <p> </p> </td> <td width="38"> <p> </p> </td> <td width="57"> <p> </p> </td> </tr></tbody></table><p> </p> <p><strong>ІV. Мәтінмен жұмыс. «5-5-1» әдісі бойынша.</strong></p> <p>1.<a href="http://www.businessneweurope.eu/story1642/Lux_before_art_at_Kazakhstan_fashion_week">«Бизнес нью юроуп»</a> сайты Қазақстанның ең бақуатты да дәулетті топтарының қандай сәнді киімді қалай таңдап-талғап киінетіндігі жайлы әңгімелейді. 2.Өткен он жыл ішінде атақты жергілікті дизайнерлер – Құралай Нұрқаділова, Салтанат Баймұхамедова мен Айгүл Қасымова тәрізді шеберлердің Қазақстанда әсем киімдерді ең бір соны, шебер түрде тартымды етіп тігуі арқасында абыройы мен даңқы асты.3. Құралай таяуда Лондонда өзінің сән өнімдерін саудалайтын дүкенін ашу жоспары барын айтады деп жазады басылым.4.Әлемге әйгілі кутюрьелердің ешбірі әлі Алматыға келген емес. 5.Голландиядан келген сән шебері Айрис ван Нотен өз туындыларының коллекциясын мұнда, яғни Алматыда бірінші рет көрсетті.<br /><strong>V.  Берілген тірексөздерді қатыстыра отыра жұптасып  диалог құрастырыңыздар.</strong></p> <p>Сән, сән үлгісі, дизайн, спорттық стиль, костюм, фирма,ұлттық киім, бренд.                                    </p> <p><strong>Бағалау әдісі «Бағдаршам әдісін»</strong> пайдаланып,оқушылардың тапсырманы дұрыс орындағанын тексеремін.</p> <p>                  </p> <p> </p> </td> <td width="209"> <p>Көңілді әуен</p> <p> </p> <p> </p> <p>Интерактивті тақтаның көмегімен кластерді қолдану</p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> </td> </tr><tr><td width="166"> <p>Соңы</p> <p>3 минут</p> </td> <td colspan="4" width="344"> <p>Қорытынды«Сен-маған, мен-саған» сұрақ-жауап әдісі</p> </td> <td width="209"> <p>Оқулықтар</p> </td> </tr><tr><td colspan="6" width="719"> <p> Қосымша ақпарат          Б.Исмайловтың сән үлгісін көрсету.</p> </td> </tr><tr><td width="154"> </td> <td width="92"> </td> <td width="85"> </td> <td width="269"> </td> <td width="4"> </td> <td width="184"> </td> </tr></tbody></table><p><strong> </strong></p> <table><tbody><tr><td colspan="2" width="204"> <p><strong>Саралау-Сіз қосымша көмек көрсетуді қалай жоспарлайсыз? Сіз қабілеті жоғары оқушыларға тапсырманы күрделендіруді  қалай жоспарлайсыз?</strong></p> </td> <td width="253"> <p><strong>Бағалау-Оқушыларды үйренгенін тексеруді қалай жоспарлайсыз?</strong></p> </td> <td width="244"> <p><strong>Пәнаралық байланыс</strong></p> <p><strong>Қауіпсіздік және еңбекті қорғау ережелері</strong></p> <p><strong>АКТ-мен байланыс</strong></p> <p><strong>Құндылықтардағы байланыс</strong></p> </td> </tr><tr><td colspan="2" width="204"> <p> «Қазіргі сән өнері жайлы» ойтолғау жазу</p> </td> <td width="253"> <p>Өзін-өзі және өзара бағалау</p> <p>Блов BLOB  ағашы</p> <p> </p> <p> </p> </td> <td width="244"> <p>АКТ</p> <p>Интерактивті тақта </p> </td> </tr><tr><td rowspan="2" width="161"> <p><strong>Рефлексия</strong></p> <p>Сабақ / оқу мақсаттары шынайы ма?</p> <p>Бүгін оқушылар не білді? Сыныптағы ахуал қандай болды?Мен жоспарлаған саралау шаралары тиімді болды ма?</p> <p>Мен берілген уақыт ішінде үлгердім бе? Мен өз жоспарыма қандай түзетулер енгіздім және неліктен?</p> <p> </p> </td> <td colspan="3" width="541"> <p><strong>Төмендегі бос ұяшыққа сабақ туралы өз пікіріңізді жазыңыз. Сол ұяшықтағы Сіздің сабағыңыздың тақырыбына сәйкес келетін  сұрақтарға</strong> <strong>жауап беріңіз.</strong></p> <p>Оқушылар   сән өнері жайлы білімдерін тереңдетеді. Көзқарастары кеңейтіп, сән өнеріне баулу.</p> </td> </tr><tr><td colspan="3" width="541"> <p> </p> </td> </tr><tr><td colspan="4" width="701"> <p><strong>Қорытынды бағамдау</strong></p> <p>Қандай екі нәрсе табысты болды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?</p> <p>1: сртаегияны қолдану</p> <p> </p> <p>2:</p> <p>Қандай екі нәрсе сабақы жақсарта алды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?</p> <p>1: дайын ақпарат</p> <p>2:</p> <p>Сабақ барысында мен сынып немесе жекелеген оқушылар туралы менің келесі сабағымды жетілдіруге көмектесетін не білдім?</p> <p> </p> <p>·</p> </td> </tr><tr><td width="161"> </td> <td width="43"> </td> <td width="253"> </td> <td width="244"> </td> </tr></tbody></table><p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> <p> </p> b1336skobilimThu, 18 May 2017 00:00:00 +0600http://b1336.sko-bilim.kz/blog/?pkid=1495107932701618Шал ақын ауданының қазақ орта мектеп сайтыhttp://b1336.sko-bilim.kz/blog/?pkid=1495107932701618http://b1336.sko-bilim.kz/blog/?pkid=1491987037358432&lt;img src=&quot;http://b1336.sko-bilim.kz/files/sites/1459273161703258/blog/1491987037358432.jpg&quot; /&gt;&lt;br/&gt;&lt;br/&gt; &lt;p style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;&quot;&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-size:14pt;&quot;&gt;Бастауыш білім беру мазмұнын жаңарту:&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;оқытудың жаңа стратегиялары мен бағалаудың жаңа жүйесі&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;img style=&quot;float:left;&quot; src=&quot;http://b1336.sko.agartu.kz/files/sites/1459273161703258/files/%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D0%B0%20%D1%81%20%D0%B1%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BC%20.jpg&quot; alt=&quot;&quot; width=&quot;222&quot; height=&quot;297&quot; /&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;                                 &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;&lt;em&gt;&lt;strong&gt;                                                      Баяндамашы: Оспанова Айслу Фронтовна&lt;/strong&gt;&lt;/em&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;em&gt;&lt;strong&gt;                                                     &lt;/strong&gt;&lt;strong&gt;«Шал ақын ауданының қазақ орта мектебі»КММ&lt;/strong&gt;&lt;/em&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;em&gt;&lt;strong&gt;                                                      Бастауыш сынып мұғалімі&lt;/strong&gt;&lt;/em&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;    &lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt; &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;      Әлемдік деңгейдегі озық тәжірибелерді үлгі ете отырып, ұстаздар қауымы үлкен өзгерістерге дайын болуы керек. Бастауыш сынып оқушыларына ерекше қамқорлық,шыдамдылық,шеберлік,тапқырлық керек.Оқушылардың деңгейін ескере отырып,оларды мектеп өміріне бейімдеуіміз,жалықпайтындай етіп жұмыс жүргізу керек. Сонда ғана білім нәтижелі болады деп есептеймін.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;      Менің түйгенім,сындарлы оқытудың басты идеясы механикалық деңгейдегі сұрақтардан туындайтын сыни тұрғыда ойлануға қажет. Оқушылардың сабаққа белсене қытысып,өз бетінше іздене білуге үйрене білуіне түрткі болатын « ... не болар еді?» «қалай өзгертуге болады?» « егер де .... сен не істер едің?» деген сұрақтарға оқушылар өздерінің ойын пікірталаста еркін айта білетін,өз біліміне өзі жауап бере алатын жеке тұлғаны тәрбиелеп шығару.Ол үшін оқытудың жаңа стратегияларын пайдалану керек.Жаңа стратегияның бірі-ынтамықтастық оқу.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;     Ынтымақтастық оқу дегеніміз не?&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;     Ынтымақтастық оқу – өзара іс-әрекет жасау философиясы, ал бірлескен жұмыс соңғы нәтижеге немесе мақсатқа жетуге ықпал етуге бағытталған өзара әрекеттің құрылымы болып табылады.Ынтымақтастық оқу сыныпта пайдаланатын әдіс қана емес, жеке философия болып табылады. Адамдар топтарға бірлескен барлық жағдайларда топтың жекелеген мүшелерінің қабілеті мен іске қосқан үлесі құрметтеліп, атап көрсетілетін, адамдармен жұмыс істеудің басқа тәсілі орын алады. Топтың жұмысы тиімді болуы үшін билік пен жауапкершілік топ мүшелері арасында бөлінеді. Ынтымақтастық оқудың негізгі аспектісі топ мүшелерінің ынтымақтастық арқылы бітімге, келісімге қол жеткізуіне негізделген.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;        Бірлескен оқудың мәні&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Ынтымақтастық оқу – бұл оқыту мен оқу тәсілі, аталған тәсіл проблемаларды шешу, тап-сырмаларды орындау немесе әлдебір өнім жасау үшін оқушылар тобының бірлесіп жұмыс істеуін білдіреді. Ынтымақтастық оқу оқуды табиғи әлеуметтік әрекет ретінде қабылдауға негізделген, оған қатысушылар бір-бірімен әңгімелеседі және осы әңгімелесу арқылы білім алады.Педагогикада ынтымақтастық оқу тәсілдерінің саны жеткілікті, бірақ та бірлескен оқу үдерісінің негізгі сипаттамалары мынадай:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;     1. Оқу оқушылар ақпаратты игеретін және өздері игерген мәліметті бұған дейін меңгерген білімдерімен байланыстыратын белсенді үдеріс болып табылады.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;     2. Оқу тапсырмаларды орындау үшін механикалық есте сақтау мен қайталауды емес, құрдастардың белсенді қатысып, ақпараттарды өңдеуі және қорытуын талап етеді.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;     3. Қатысушылар әр адамның көзқарасымен танысудан пайда алады.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;     4. Оқу оқушылардың әңгімелесу кезіндегі әлеуметтік ортасы жағдайында жетіледі. Осы зияткерлік жаттығу кезінде оқушылар ой-пайымдарының негізін құрып, мәнін ұғады.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;    5. Оқудың ынтымақтастық ортасында оқушылар әлеуметтік және эмоционалдық тұрғыдан да дами түседі, өйткені олар түрлі көзқарастарды тыңдап, өз идеяларын айтуға және қорғауға мәжбүр болады. Мұндайда оқушылар сарапшылардың немесе мәтін аясында шектеліп қалмай, өздерінің ерекше тұжырымдамалық түсініктерін құруды бастайды. Осылайша ынтымақтастық оқу жағдайында оқушылар құрбы-құрдастарымен қарым-қатынас жасауға, идеяларды ұсынуға және қорғауға, әртүрлі ұстанымдармен алмасуға, басқа тұжырымдамаларға күмәнмен қарауғажәне оған белсенді қатысуға мүмкіндік алады (Smith and MacGregor, 1992).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;      Мұғалімдер үшін маңызы&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;      Оқушылар оқу үдерісіне белсенді қатысқанда тиімділікпен оқиды. Зерттеушілер оқитын пәніне қарамастан, басқа оқу нысанында ұсынылған сол ақпараттан гөрі, шағын топтарда жұмыс істейтін оқушылар, әдетте, оқытылатын нәрсе туралы көбірек біліп, соның нәтижесінде алған білімін ұзақ сақтайтындығын дәлелдеп отыр. Сонымен қатар ынтымақтастық топтарда жұмыс істейтін оқушылардың өзінің сыныптарына анағұрлым көңілі толатын сияқты болып көрінеді&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;     Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Сыныптағы бағалау тек қана техникалық тәсіл емес. Мұғалімдер жазбаша немесе ауызша түрде баға қою жолымен бағалайды. Олар қолданатын кез келген нысанның артында тек қана объективті немесе жеткілікті дәрежеде объективті емес нормалар мен стандарттар ғана емес, сондай-ақ баланың дамуы, оқуы және ынтасы туралы түсінік, сонымен қатар өзін-өзі бағалау, қабілеттілік және күш-жігер сияқты ұғымдарға қатысты құндылықтар жатады.Бағалау – оқу сапасы туралы қорытынды қабылдау үшін оқу куәліктері жоспарлы және жүйелі жинақталған кез келген қызмет түрлеріне қатысты ұғым. Бұл ұғым бағалаудың екі аспектісін көздейді: оқуды бағалау (жиынтық бағалау) және оқыту үшін бағалау (қалыптастырушы бағалау). Бағалаудың түрлі нысандары олардың оқуды жақсарту әлеуеті тұрғысынан сипатталған және бағаланған. Сондықтан да осы модуль оқыту үшін бағалау, сондай-ақ оқуды критериалды бағалауды зерделеуге бағытталған.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;      Модуль мұғалімдерге:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;• бағалаудың түрлі нысандарын түсінуге;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;• бағалау түрлерінің барабар мақсаттарын анықтауға және негіздеуге;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;• бағалаудың формалды және формалды емес жүйелерін анықтауға/бағалауға;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;• әрбір мұғалім оқыту мен оқу сапасын жақсарта алатынын/жақсарта алмайтынын түсіндіруге көмектеседі.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;     Қалыптастырушы және жиынтық бағалау арасындағы айырмашылық 1960 жылдардан бастап белгіленген, бірақ, берілген екі терминнің мәні нақты анықталмаған. Бағалаудың екі нысаны да білім беру жүйесіне қажет-ақ. Іс жүзінде бұдан анығырақ айырмашылық жіктеу және есеп беру үшін өткізілетін оқуды бағалау және нақты мақсаты оқушылардың оқуына ықпал етуге арналған оқытудың бөлігі ретінде бағалауды қолдану болып табылатын оқыту үшін бағалау арасында жүргізіледі.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;      Оқытуды, әдістерді және осы мүмкіндіктерді іске асыру түрлерін жақсарту мүмкіндіктерін анықтауға бағытталған бағалау қалыптастырушы немесе оқыту үшін бағалау (ОүБ) болып табылады. «Оқыту үшін бағалау» дербес тұжырымдама ретінде 1999 жылғы зерттеу нәтижелері туралы мұғалімдерді және әдістеме жасаушыларды ақпараттандыру мақсатымен&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;      1989 жылдан бастап жұмыс жүргізген Ұлыбритания академиктерінен құралған Бағалауды Реформалау Тобының «Оқыту үшін бағалау» атты кітабы жарияланғаннан кейін белгілі болды.Егер бағалау мақсаты баға қою, сертификаттау немесе оқытудың алға жылжуын тіркеу үшін оқыту қорытындысын шығару болса, онда өзінің функциясы бойынша бұл бағалау жиынтық бағалау болып табылады және кейде оны оқуды бағалау деп атайды. Жиынтық бағалау оқушының, мұғалімнің немесе мектептің мәртебесіне немесе болашағына ықпал етуі (яғни, анықтайтын мәнге ие) мүмкін болатын шешімді қабылдау үшін қолданылған жағдайда өлшемдердің сенімділігін қамтамасыз ету керек, бұл ақпараттың мазмұны мен оны қалыптастыру шартын бақылауды белгілейтін арнайы тестілерді қолдану кезінде мүмкін болады.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;      Бағалаудың мәні&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;      «Бағалау» термині «жақын отыру» дегенді білдіретін латын сөзінен шыққандығы кездейсоқ емес, себебі бағалаудың негізгі сипаты бір адам басқа адамның не айтып, не істегенін немесе өзін-өзі бақылау жағдайында өзінің дербес ойлауын, түсінігін немесе тәртібін мұқият бақылауы болып табылады. Бұл жорамал ресми тестілерден және емтихандардан бастап, мұғалімдер сы-ныптарда күніне жүз рет өткізетін бейресми бағалауға дейінгі бүкіл бағалау спектріне қатысты.Бұған қарамастан, бағалау түрлі нысанда болуы мүмкін: бір тестілер қолдағы қарындаш пен қағаздың көмегімен жүргізілсе, басқалары сыныптағы әдеттегі сөйлесу кезінде сұрақ қоюға негізделеді. Бағалаудың барлық түрлеріне жалпы сипаттамалар тән және олар төмендегілерді қамтиды:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;• қадағалау;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;• алынған мәліметтердің интерпретациясы;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;• бұдан арғы іс-әрекетті анықтауға бағытталған қорытынды.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;     Қадағалау&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;     Қадағалауды өткізу үшін оқушылардың нені білетіндігін және не істей алатындығын, сонымен қатар олар қандай қиындықтармен кездесуі мүмкін екендігін анықтау қажет. Сыныптағы әдеттегі іс-әрекетті, яғни, балалардың өзара әңгімесін тыңдап, тапсырманы орын-дап отырған оқушыларды қадағалау немесе олардың орындаған сынып және үй жұмыстарын тексеру бірталай ақпарат беруі мүмкін, бірақ кей жағдайларда қажетті ақпаратты алудың ерекше ойластырылған тәсілін қолдану керек болуы мүмкін. Жазбаша тапсырма немесе тестжоғарыда айтылған мақсаттарды іске асыра алады.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;     Интерпретация&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;     Интерпретация қызығушылық тудыратын мәселелерге, мәселен, ерекше дағдылар, көзқарастар немесе оқыту түрлеріне қатысты жүргізіледі. Мұндай өлшемдерді көбінесе критерий деп атап, оларды оқыту мақсаттарына немесе міндеттеріне жатқызады. Әдетте, бағалау бөлігі ретіндегі қадағалау алдын ала қалыптастырылған өлшемдер бойынша жүргізіледі, бірақ кейде мұғалімдер жоспарланбаған өзара әрекеттесушілікті немесе нәтижелерді бақылайды жәнеөткенді шолу өлшемдерін қолданады. Интерпретацияның көмегімен мінез-құлықты сипаттауға немесе түсіндіруге талпынуға болар; немесе мінез-құлыққа қарап логикалық қорытынды жасауға болады, мысалы, бала айтқан нәрсе оның санамен ойлауының нәтижесі болып табыла-ды. Осыған байланысты интерпретацияны кейде логикалық қорытынды деп атайды.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;      Қорытынды&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;      Мәліметтерді интерпретациялау негізінде қорытынды жасалады, ол бағалауды көздейді. Бұл кезеңде бағалау үдерісі ақпараттың қолдану мақсаты мен міндеттеріне сәйкес әртүрлі нысанда жүргізіледі.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;     Оқуды бағалау&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Оқуды бағалаудың мақсаты, керісінше, оқушы қазіргі уақытта не оқып білгенін жинақтау болып табылады. Негізінен, ол тікелей келешек оқытуға үлес қосуға бағытталмаған, оның үстіне маңызды мәні бар тестілеу оқыту үдерісіне кері әсерін тигізуі мүмкін (Assessment Reform Group, 2002b). Оқуды бағалау кезінде бір оқушының жетістіктерінің белгіленген нормалармен немесе бірдей жастағы оқушылар тобының қол жеткізген деңгейімен ара-қатынасы салыстырылған соңқорытынды жасалады. Мұндай қорытындылар стандартқа немесе әдетте балл немесе деңгей түрінде келтірілген межелікке «сәйкес/сәйкес емес» деген нысанда жасалады.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;     Оқыту үшін бағалау&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;     ОүБ кезінде қолданылатын қадағалау, интерпретация және өлшемдер оқытуды бағалау кезінде қолданылатын өлшемдерге ұқсас болуы мүмкін, бірақ олардан туатын қорытынды мен шешім басқа сипатта болады. Негізінен, ОүБ балалар оқыту үдерісінің қандай кезеңінде екенін, әсіресе олардың мықты және әлсіз жақтарының сипаты мен себептері қандай екендігі туралы алынған мәліметтерге басты назар аудартады. Осылайша, ОүБ қорытындысы бұдан әрі дамыту үшін олардың не істеуі мүмкін екендігіне негізделген.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;     Оқыту үшін бағалау – бұл білім алушылар өздерінің оқудың қандай сатысында тұрғанын, қандай бағытта даму керек және қажетті деңгейге қалай жету керек екендігін анықтау үшін оқушылар мен олардың мұғалімдері қолданатын мәліметтерді іздеу және түсіндіру үдерісі. Берілген анықтаманың маңызды элементтерінің бірі оқушылардың деректерді қолдануына баса назар аударту болып табылады. Бұл жерде мұғалімдер жалғыз бағалаушы тұлға болмайтындығына назар аударылады. Оқушылар өздерінің сыныптастарын және өздерін бағалауға тартылуы қажет, әрі мұғалімдер бағалауды белсенді жүргізген кезде, бұл үдеріске оқушылар да белсенді қатысуы керек.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;     Талпынғандар ғана білім ала алады. Білім алушылар өз білімін арттыру үшін бағалауды үйренуі қажет, сондықтан оқушыларға өзінің оқуын жақсарту үшін кері байланыс арқылы алынған ақпаратқа сәйкес жұмыс істеу қажет. Бұл олардан түсінушілікті, қызығушылықты және ықыласпен әрекет етуді қажет етеді. Аталған тұжырым оқыту мен оқу тәжірибесі үшін өте маңызды да, өзекті.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;     Жиынтық мәліметтерді білім беру құралы ретінде пайдалану&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Оқушылар тобынан жүйелі түрде жиналатын балдар мен деңгейлер әдетте «мәліметтер» деп аталады. Жинақталған жиынтық мәліметтер мұғалімдердің жұмыс үлгісін сәйкестендіруіне және күтілетін деңгейден жоғары немесе төмен дәрежеде жұмыс істейтін топтарға ерекше на-зар аударуына ықпал етеді. Оқушылардың білім жетістіктерін бағалау жөніндегі халықаралық бағдарлама (PISA) және ЭЫДҰ сияқты халықаралық зерттеулер қатысушы-елдерден оқушылар міндетті оқыту курсын аяқтаған соң игерген, қоғам өміріне толыққанды қатысу үшін қажетті білім мен икемділік қандай дәрежеде екендігі туралы «мәліметтерді» жинақтауға бағытталған. Дегенмен, мұндай «мәліметтердің» жинақтай әдістемесін біліп, келтірілген қорытындыларға қайтадан талдау жүргізу қажет.Сонымен қатар алдағы нәтижелерге қалай қол жеткізілгенін біліп, одан кейінгі іс-әрекеттерін жоспарлау үшін де мектептер «мәліметтерді» жинайды. Осылайша, жеке оқушыдеңгейінде жиынтық бағалау жетістіктер деңгейін және оқушының әрі қарай дамуы үшін мақсат ретінде берілетін кейінгі деңгейлерді анықтау үшін қолданылады. Бірақ, бұдан кейінгі кезеңдерде оқушыларды қолдауды қамтамасыз ету басты міндет болатын болса, онда балл мен деңгейлерді анықтау үшін ұсынылатын негіздемелер мен өлшемдер міндетті түрде аса мұқият зерделенуге тиіс. Орындалған тапсырманың негізгі аспектілеріне қатысты сапалы ақпарат оқушылармен кері байланыс үшін қолданылу мүмкін екендігін ұмытпау керек. Мысалы, егер балаға оның белгілі деңгейге жеткендігін айтса, бұл оған үздік нәтижеге жету үшін не істеу керектігін түсінуге көмектеспейді; бұл үшін баламен бірлесіп ненің нәтижесінде мұндай баға алғандығын және бағалау өлшемдерін түсіндіріп, талдау жасаса, бұл балаға өзінің нәтижесін жақсарту үшін кейін не істеу керектігін түсінуге мүмкіндік береді. Осы тұрғыдан алғанда (сандық түрдегі) жиынтық бағалау басты мәселе емес, сондықтан мұғалім оларға негіз болған мәліметтерге (қадағалау және интерпретация) қайтып оралады. Одан кейін мұғалім бұл мәліметтер оқушының оқу деңгейін қалай анықтайтындығы туралы, оған қандай деңгейге жету керек және мұны қалай жасау керек екендігі туралы қалыптастырушыбағалау (ауызша түрде) жүргізеді.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;       Бағалау сипатын өзгерту арқылы оқуды бағалау оқыту үшін бағалауға ауыстырылуы мүмкін. Алайда бұл тікелей оқуға үлес қосатын мәліметтерді алу үшін жоспарланбағандықтан, оқыту үшін бағалауды ескере отырып жоспарланған бағалаумен салыстырғанда, бұл бағалау қолданылған мақсат үшін онша сәйкес келмеуі мүмкін. Мұғалім жүргізетін жиынтық бағалауға қарағанда сыртқы тестілер одан да бетер проблемалы болып табылады, себебі мұғалімдерде бұл балдар мен деңгейлерге негіз болған мәліметтерді алуға үнемі мүмкіндік бола бермейді,оның үстіне мұғалім жиі кездесетін қателер талдауын қолдана алады.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;       Мұғалімдер үшін маңызы&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;       Әрбір мұғалім бағалау әдістемесін білуге тиісті, яғни бұл ретте: дәрісханада тек емтихан өткізуді ғана емес, сонымен бірге емтихан неге және кім үшін өткізілетінін білуге тиісті.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;       Бағалаудың негізгі мақсаттарының тізбесі төменде қысқаша айтылған.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;      Оқытудың қиындықтарын анықтау. Орта мектептерде мысалы, сауаттылық және арифметика саласындағы проблемаларды анықтау үшін тестілер өткізілуі мүмкін; одан кейін өзіндік түзету және тестілеу жұмыстарын қайталап өткізуге болады.Жетістікке жеткендігін көрсететін кері байланыс (оқушылар, мұғалімдер және ата-аналар үшін). Мұндай кері байланыс «әсердің» бейресми бағалануынан бастап ресми жазбаша тестілерге дейін түрленуі мүмкін, бірақ негізгі мақсат оқушылар мен мұғалімдерге жетістіктер мен даму, мысалы, білім, түсіну және дағды туралы хабар беру болып табылады.Уәж. Кері байланыс көбінесе уәж түрінде көрінеді. Ынталандыру ретінде тестінің немесе емтиханның өткізілуі әдетте кейбір оқушылар мен мұғалімдердің ойларын жинақтап, әрекет етуге итермелейді. Мұндай сыртқы ынталандыру оқыту үшін мадақтауға негіз болуы мүмкін, бірақ мұқият бақылау жүргізілмесе, мәжбүрлеу құралына айналуы да ықтимал.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;       Болжау және сұрыптау&lt;/strong&gt;. Оқушының білімі және дағдыларын бағалау арқылы мұғалімдер олардың болашақтағы мінез-құлқы мен дамуын болжайды. Мемлекеттік емтихандық жүйенің нәтижелері, көбінесе сұрыптау мақсатында, атап айтқанда бұдан арғы (жоғары) оқыту немесе жұмысқа орналасуға мүмкіндік үшін қолданылады. Мектеп шеңберінде әдетте оқушылар топ-тар мен сыныптарға бөлінгенге дейінгі бағалаудың белгілі нысаны болады.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;      Стандарттарды бақылау және орындау. Бағалау нәтижесінде біліктілік дәрежесін, ал мемлекеттік емтихан нәтижелері бойынша – жоғары білім алу мүмкін болады, мыса-лы, «біліктілігі» бар тұлғаларда олардың тиісті стандарттарға сәйкес екендігіне негізделген кепілдіктер болуы қажет. PISA (Оқушылардың білім жетістіктерін бағалау жөніндегі халықаралық бағдарлама) сияқты халықаралық тест бойынша алынған мәліметтер талдауы халықаралық стандарттарға сәйкестікке бағытталған, одан басқа стандарттың микро және макро деңгейдегі стандарттарына сәйкестікке бақылау үшін ұлттық және жергілікті тестілер қолданылады.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;      Оқыту бағдарламасының мазмұнын және оқыту стилін бақылау. Көптеген мұғалімдер үшін бұл бақылау бағалаудың негізгі мақсатына тікелей қатысы жоқ екінші кезекті болып табылады. Алайда, техникалық тәсілдер мен бағалау және емтиханның жиілігі білім беру бағдарламасының мазмұны мен оның қалай оқытылатындығына едәуір ықпал ететіні еш күмән туғызбайды.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;       Оқыту үшін бағалаудың маңыздылығы&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;       Кез келген мұғалім «Оқыту үшін Бағалау» неліктен оқыту мен оқуды жетілдіру проблемаларын шешудің маңызды мәселесіне айналып отыр деген сұрақ қоюы мүмкін, онысы орынды да. Өздерінің бұрынғы тәжірибесі бойынша көптеген мұғалімдер, оқушылар және олардың ата-аналары бағалауды оқыту және оқудан кейін болатын нәрсе ретінде қарастырады. Бағалау оқыту мен оқудың ажырамас бөлігі болуы мүмкін деген ой біздің түсінігіміздегі едәуір өзгерісті талап етеді және Оқыту үшін бағалау ұғымы дегеніміз де осы болып табылады.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;      Оқыту үшін бағалау негізінде жататын негізгі қағидаттар:&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;• Оны әзірлеудегі және тәжірибеде қолданудағы бірінші басымдық оқушылардың оқуына  ықпал ету мақсатына бағындыру болып табылады.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;• Бағалау ақпарат беру арқылы оқуға көмектесе отырып, ол ақпаратты мұғалімдер мен оқушылар өзін-өзі және өзара бағалауға кері байланыс ретінде пайдалана алады.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;      Бағалауды Реформалау Тобымен бірлесіп жүргізген зерттеулері бағалаудың көмегімен оқуды жақсарту оқытуға енгізілуі тиіс, бір қарағанда қарапайым болып көрінетін бес түйінді факторға байланысты екенін көрсетті:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;• Оқушылармен тиімді кері байланысты қамтамасыз ету.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;• Оқушылардың өзіндік оқуға белсенді қатысуы, бұл өз кезегінде оқушыларды өзін-өзі бағалауға қатыстырады.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;• Бағалау нәтижелерін ескере отырып, оқытуды түрлендіру.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;• Бағалаудың оқушылардың өзін-өзі бағалауы мен қызығушылығына едәуір ықпал ететіндігін мойындау, бұл өз кезегінде білім алуға түбегейлі түрде ықпал етеді.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;• Оқушылардың өз оқуын қалай жетілдіру керектігін түсіну үшін өздерін өздері бағалай алуын қамтамасыз ету және өзара бағалау арқылы бірге оқитын оқушылармен бірлесіп жұмыс істеу дағдыларын қалыптастыру.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;em&gt;      Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев: «Ғасырлар мақсаты – қоғамның нарықтық қарым – қатынасқа көшу кезінде саяси – экономикалық және рухани дағдарыстарды жеңіп шыға алатын, ізгіленген ХХІ ғасырды құрушы, іскер, өмірге икемделген, жан – жақты мәдениетті жеке тұлғаны қалыптастыру»,&lt;/em&gt;- деп тұжырым жасады.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Қоғамның осындай дарынды адамдарға деген қажеттілігін қанағаттандыру талабы білім беру жүйесінің алдына баланың жеке қабілеті мен әлеуметтік белсенділігінің дамуына жол ашу, шығармашылық қабілеті зор жеке тұлғаны қалыптастыру міндетін қойып отыр.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;.&lt;em&gt;«Адам өзін - өзі жетілдіруге де, жоюға да қабілетті. Адамның өз болмысын тануға, ұмтылуға көмектесіп, тереңде жатқан талап тілегін, қабілеттерін дамытуға тиіс.Сол арқылы оған толыққанды өмір сүру үшін жаңа рухани күш беру білімнің ең маңызды мақсаты болып табылады»- деп көрсетілген Қазақстан Республикасы білімді дамыту тұжырымдамасында.&lt;/em&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;     Мен ұстаз ретінде әр оқушыны болашақ азамат ретінде бағалап, осы тұжырымдаманы өз қызметімде басшылыққа аламын. Қазіргі жаңа заманда әр оқушының заман талабына сай әлемдік дәрежеде білімді меңгеруі үшін шығармашылық қабілетін дамыту – ең басты міндетім деп есептеймін.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; <img src="http://b1336.sko-bilim.kz/files/sites/1459273161703258/blog/1491987037358432.jpg" /><br/><br/> <p style="text-align:center;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;"><strong><span style="font-size:14pt;">Бастауыш білім беру мазмұнын жаңарту:</span><br /><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">оқытудың жаңа стратегиялары мен бағалаудың жаңа жүйесі</span><br /><br /><img style="float:left;" src="http://b1336.sko.agartu.kz/files/sites/1459273161703258/files/%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D0%B0%20%D1%81%20%D0%B1%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BC%20.jpg" alt="" width="222" height="297" /></strong></span></p> <div><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong>                                 <br /><br /></strong><em><strong>                                                      Баяндамашы: Оспанова Айслу Фронтовна</strong></em></span></div> <div><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><em><strong>                                                     </strong><strong>«Шал ақын ауданының қазақ орта мектебі»КММ</strong></em></span></div> <div><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><em><strong>                                                      Бастауыш сынып мұғалімі</strong></em></span></div> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"> </span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">    </span><br /><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"> <br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /></span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">      Әлемдік деңгейдегі озық тәжірибелерді үлгі ете отырып, ұстаздар қауымы үлкен өзгерістерге дайын болуы керек. Бастауыш сынып оқушыларына ерекше қамқорлық,шыдамдылық,шеберлік,тапқырлық керек.Оқушылардың деңгейін ескере отырып,оларды мектеп өміріне бейімдеуіміз,жалықпайтындай етіп жұмыс жүргізу керек. Сонда ғана білім нәтижелі болады деп есептеймін.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">      Менің түйгенім,сындарлы оқытудың басты идеясы механикалық деңгейдегі сұрақтардан туындайтын сыни тұрғыда ойлануға қажет. Оқушылардың сабаққа белсене қытысып,өз бетінше іздене білуге үйрене білуіне түрткі болатын « ... не болар еді?» «қалай өзгертуге болады?» « егер де .... сен не істер едің?» деген сұрақтарға оқушылар өздерінің ойын пікірталаста еркін айта білетін,өз біліміне өзі жауап бере алатын жеке тұлғаны тәрбиелеп шығару.Ол үшін оқытудың жаңа стратегияларын пайдалану керек.Жаңа стратегияның бірі-ынтамықтастық оқу.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong>     Ынтымақтастық оқу дегеніміз не?</strong></span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">     Ынтымақтастық оқу – өзара іс-әрекет жасау философиясы, ал бірлескен жұмыс соңғы нәтижеге немесе мақсатқа жетуге ықпал етуге бағытталған өзара әрекеттің құрылымы болып табылады.Ынтымақтастық оқу сыныпта пайдаланатын әдіс қана емес, жеке философия болып табылады. Адамдар топтарға бірлескен барлық жағдайларда топтың жекелеген мүшелерінің қабілеті мен іске қосқан үлесі құрметтеліп, атап көрсетілетін, адамдармен жұмыс істеудің басқа тәсілі орын алады. Топтың жұмысы тиімді болуы үшін билік пен жауапкершілік топ мүшелері арасында бөлінеді. Ынтымақтастық оқудың негізгі аспектісі топ мүшелерінің ынтымақтастық арқылы бітімге, келісімге қол жеткізуіне негізделген.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">        Бірлескен оқудың мәні</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Ынтымақтастық оқу – бұл оқыту мен оқу тәсілі, аталған тәсіл проблемаларды шешу, тап-сырмаларды орындау немесе әлдебір өнім жасау үшін оқушылар тобының бірлесіп жұмыс істеуін білдіреді. Ынтымақтастық оқу оқуды табиғи әлеуметтік әрекет ретінде қабылдауға негізделген, оған қатысушылар бір-бірімен әңгімелеседі және осы әңгімелесу арқылы білім алады.Педагогикада ынтымақтастық оқу тәсілдерінің саны жеткілікті, бірақ та бірлескен оқу үдерісінің негізгі сипаттамалары мынадай:</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">     1. Оқу оқушылар ақпаратты игеретін және өздері игерген мәліметті бұған дейін меңгерген білімдерімен байланыстыратын белсенді үдеріс болып табылады.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">     2. Оқу тапсырмаларды орындау үшін механикалық есте сақтау мен қайталауды емес, құрдастардың белсенді қатысып, ақпараттарды өңдеуі және қорытуын талап етеді.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">     3. Қатысушылар әр адамның көзқарасымен танысудан пайда алады.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">     4. Оқу оқушылардың әңгімелесу кезіндегі әлеуметтік ортасы жағдайында жетіледі. Осы зияткерлік жаттығу кезінде оқушылар ой-пайымдарының негізін құрып, мәнін ұғады.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">    5. Оқудың ынтымақтастық ортасында оқушылар әлеуметтік және эмоционалдық тұрғыдан да дами түседі, өйткені олар түрлі көзқарастарды тыңдап, өз идеяларын айтуға және қорғауға мәжбүр болады. Мұндайда оқушылар сарапшылардың немесе мәтін аясында шектеліп қалмай, өздерінің ерекше тұжырымдамалық түсініктерін құруды бастайды. Осылайша ынтымақтастық оқу жағдайында оқушылар құрбы-құрдастарымен қарым-қатынас жасауға, идеяларды ұсынуға және қорғауға, әртүрлі ұстанымдармен алмасуға, басқа тұжырымдамаларға күмәнмен қарауғажәне оған белсенді қатысуға мүмкіндік алады (Smith and MacGregor, 1992).</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">      Мұғалімдер үшін маңызы</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">      Оқушылар оқу үдерісіне белсенді қатысқанда тиімділікпен оқиды. Зерттеушілер оқитын пәніне қарамастан, басқа оқу нысанында ұсынылған сол ақпараттан гөрі, шағын топтарда жұмыс істейтін оқушылар, әдетте, оқытылатын нәрсе туралы көбірек біліп, соның нәтижесінде алған білімін ұзақ сақтайтындығын дәлелдеп отыр. Сонымен қатар ынтымақтастық топтарда жұмыс істейтін оқушылардың өзінің сыныптарына анағұрлым көңілі толатын сияқты болып көрінеді</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong>     Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау</strong></span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Сыныптағы бағалау тек қана техникалық тәсіл емес. Мұғалімдер жазбаша немесе ауызша түрде баға қою жолымен бағалайды. Олар қолданатын кез келген нысанның артында тек қана объективті немесе жеткілікті дәрежеде объективті емес нормалар мен стандарттар ғана емес, сондай-ақ баланың дамуы, оқуы және ынтасы туралы түсінік, сонымен қатар өзін-өзі бағалау, қабілеттілік және күш-жігер сияқты ұғымдарға қатысты құндылықтар жатады.Бағалау – оқу сапасы туралы қорытынды қабылдау үшін оқу куәліктері жоспарлы және жүйелі жинақталған кез келген қызмет түрлеріне қатысты ұғым. Бұл ұғым бағалаудың екі аспектісін көздейді: оқуды бағалау (жиынтық бағалау) және оқыту үшін бағалау (қалыптастырушы бағалау). Бағалаудың түрлі нысандары олардың оқуды жақсарту әлеуеті тұрғысынан сипатталған және бағаланған. Сондықтан да осы модуль оқыту үшін бағалау, сондай-ақ оқуды критериалды бағалауды зерделеуге бағытталған.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">      Модуль мұғалімдерге:</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">• бағалаудың түрлі нысандарын түсінуге;</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">• бағалау түрлерінің барабар мақсаттарын анықтауға және негіздеуге;</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">• бағалаудың формалды және формалды емес жүйелерін анықтауға/бағалауға;</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">• әрбір мұғалім оқыту мен оқу сапасын жақсарта алатынын/жақсарта алмайтынын түсіндіруге көмектеседі.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">     Қалыптастырушы және жиынтық бағалау арасындағы айырмашылық 1960 жылдардан бастап белгіленген, бірақ, берілген екі терминнің мәні нақты анықталмаған. Бағалаудың екі нысаны да білім беру жүйесіне қажет-ақ. Іс жүзінде бұдан анығырақ айырмашылық жіктеу және есеп беру үшін өткізілетін оқуды бағалау және нақты мақсаты оқушылардың оқуына ықпал етуге арналған оқытудың бөлігі ретінде бағалауды қолдану болып табылатын оқыту үшін бағалау арасында жүргізіледі.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">      Оқытуды, әдістерді және осы мүмкіндіктерді іске асыру түрлерін жақсарту мүмкіндіктерін анықтауға бағытталған бағалау қалыптастырушы немесе оқыту үшін бағалау (ОүБ) болып табылады. «Оқыту үшін бағалау» дербес тұжырымдама ретінде 1999 жылғы зерттеу нәтижелері туралы мұғалімдерді және әдістеме жасаушыларды ақпараттандыру мақсатымен</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">      1989 жылдан бастап жұмыс жүргізген Ұлыбритания академиктерінен құралған Бағалауды Реформалау Тобының «Оқыту үшін бағалау» атты кітабы жарияланғаннан кейін белгілі болды.Егер бағалау мақсаты баға қою, сертификаттау немесе оқытудың алға жылжуын тіркеу үшін оқыту қорытындысын шығару болса, онда өзінің функциясы бойынша бұл бағалау жиынтық бағалау болып табылады және кейде оны оқуды бағалау деп атайды. Жиынтық бағалау оқушының, мұғалімнің немесе мектептің мәртебесіне немесе болашағына ықпал етуі (яғни, анықтайтын мәнге ие) мүмкін болатын шешімді қабылдау үшін қолданылған жағдайда өлшемдердің сенімділігін қамтамасыз ету керек, бұл ақпараттың мазмұны мен оны қалыптастыру шартын бақылауды белгілейтін арнайы тестілерді қолдану кезінде мүмкін болады.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong>      Бағалаудың мәні</strong></span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">      «Бағалау» термині «жақын отыру» дегенді білдіретін латын сөзінен шыққандығы кездейсоқ емес, себебі бағалаудың негізгі сипаты бір адам басқа адамның не айтып, не істегенін немесе өзін-өзі бақылау жағдайында өзінің дербес ойлауын, түсінігін немесе тәртібін мұқият бақылауы болып табылады. Бұл жорамал ресми тестілерден және емтихандардан бастап, мұғалімдер сы-ныптарда күніне жүз рет өткізетін бейресми бағалауға дейінгі бүкіл бағалау спектріне қатысты.Бұған қарамастан, бағалау түрлі нысанда болуы мүмкін: бір тестілер қолдағы қарындаш пен қағаздың көмегімен жүргізілсе, басқалары сыныптағы әдеттегі сөйлесу кезінде сұрақ қоюға негізделеді. Бағалаудың барлық түрлеріне жалпы сипаттамалар тән және олар төмендегілерді қамтиды:</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">• қадағалау;</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">• алынған мәліметтердің интерпретациясы;</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">• бұдан арғы іс-әрекетті анықтауға бағытталған қорытынды.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"> </span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"> </span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong>     Қадағалау</strong></span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">     Қадағалауды өткізу үшін оқушылардың нені білетіндігін және не істей алатындығын, сонымен қатар олар қандай қиындықтармен кездесуі мүмкін екендігін анықтау қажет. Сыныптағы әдеттегі іс-әрекетті, яғни, балалардың өзара әңгімесін тыңдап, тапсырманы орын-дап отырған оқушыларды қадағалау немесе олардың орындаған сынып және үй жұмыстарын тексеру бірталай ақпарат беруі мүмкін, бірақ кей жағдайларда қажетті ақпаратты алудың ерекше ойластырылған тәсілін қолдану керек болуы мүмкін. Жазбаша тапсырма немесе тестжоғарыда айтылған мақсаттарды іске асыра алады.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong>     Интерпретация</strong></span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">     Интерпретация қызығушылық тудыратын мәселелерге, мәселен, ерекше дағдылар, көзқарастар немесе оқыту түрлеріне қатысты жүргізіледі. Мұндай өлшемдерді көбінесе критерий деп атап, оларды оқыту мақсаттарына немесе міндеттеріне жатқызады. Әдетте, бағалау бөлігі ретіндегі қадағалау алдын ала қалыптастырылған өлшемдер бойынша жүргізіледі, бірақ кейде мұғалімдер жоспарланбаған өзара әрекеттесушілікті немесе нәтижелерді бақылайды жәнеөткенді шолу өлшемдерін қолданады. Интерпретацияның көмегімен мінез-құлықты сипаттауға немесе түсіндіруге талпынуға болар; немесе мінез-құлыққа қарап логикалық қорытынды жасауға болады, мысалы, бала айтқан нәрсе оның санамен ойлауының нәтижесі болып табыла-ды. Осыған байланысты интерпретацияны кейде логикалық қорытынды деп атайды.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong>      Қорытынды</strong></span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">      Мәліметтерді интерпретациялау негізінде қорытынды жасалады, ол бағалауды көздейді. Бұл кезеңде бағалау үдерісі ақпараттың қолдану мақсаты мен міндеттеріне сәйкес әртүрлі нысанда жүргізіледі.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong>     Оқуды бағалау</strong></span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Оқуды бағалаудың мақсаты, керісінше, оқушы қазіргі уақытта не оқып білгенін жинақтау болып табылады. Негізінен, ол тікелей келешек оқытуға үлес қосуға бағытталмаған, оның үстіне маңызды мәні бар тестілеу оқыту үдерісіне кері әсерін тигізуі мүмкін (Assessment Reform Group, 2002b). Оқуды бағалау кезінде бір оқушының жетістіктерінің белгіленген нормалармен немесе бірдей жастағы оқушылар тобының қол жеткізген деңгейімен ара-қатынасы салыстырылған соңқорытынды жасалады. Мұндай қорытындылар стандартқа немесе әдетте балл немесе деңгей түрінде келтірілген межелікке «сәйкес/сәйкес емес» деген нысанда жасалады.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong>     Оқыту үшін бағалау</strong></span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">     ОүБ кезінде қолданылатын қадағалау, интерпретация және өлшемдер оқытуды бағалау кезінде қолданылатын өлшемдерге ұқсас болуы мүмкін, бірақ олардан туатын қорытынды мен шешім басқа сипатта болады. Негізінен, ОүБ балалар оқыту үдерісінің қандай кезеңінде екенін, әсіресе олардың мықты және әлсіз жақтарының сипаты мен себептері қандай екендігі туралы алынған мәліметтерге басты назар аудартады. Осылайша, ОүБ қорытындысы бұдан әрі дамыту үшін олардың не істеуі мүмкін екендігіне негізделген.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">     Оқыту үшін бағалау – бұл білім алушылар өздерінің оқудың қандай сатысында тұрғанын, қандай бағытта даму керек және қажетті деңгейге қалай жету керек екендігін анықтау үшін оқушылар мен олардың мұғалімдері қолданатын мәліметтерді іздеу және түсіндіру үдерісі. Берілген анықтаманың маңызды элементтерінің бірі оқушылардың деректерді қолдануына баса назар аударту болып табылады. Бұл жерде мұғалімдер жалғыз бағалаушы тұлға болмайтындығына назар аударылады. Оқушылар өздерінің сыныптастарын және өздерін бағалауға тартылуы қажет, әрі мұғалімдер бағалауды белсенді жүргізген кезде, бұл үдеріске оқушылар да белсенді қатысуы керек.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">     Талпынғандар ғана білім ала алады. Білім алушылар өз білімін арттыру үшін бағалауды үйренуі қажет, сондықтан оқушыларға өзінің оқуын жақсарту үшін кері байланыс арқылы алынған ақпаратқа сәйкес жұмыс істеу қажет. Бұл олардан түсінушілікті, қызығушылықты және ықыласпен әрекет етуді қажет етеді. Аталған тұжырым оқыту мен оқу тәжірибесі үшін өте маңызды да, өзекті.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">     Жиынтық мәліметтерді білім беру құралы ретінде пайдалану</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Оқушылар тобынан жүйелі түрде жиналатын балдар мен деңгейлер әдетте «мәліметтер» деп аталады. Жинақталған жиынтық мәліметтер мұғалімдердің жұмыс үлгісін сәйкестендіруіне және күтілетін деңгейден жоғары немесе төмен дәрежеде жұмыс істейтін топтарға ерекше на-зар аударуына ықпал етеді. Оқушылардың білім жетістіктерін бағалау жөніндегі халықаралық бағдарлама (PISA) және ЭЫДҰ сияқты халықаралық зерттеулер қатысушы-елдерден оқушылар міндетті оқыту курсын аяқтаған соң игерген, қоғам өміріне толыққанды қатысу үшін қажетті білім мен икемділік қандай дәрежеде екендігі туралы «мәліметтерді» жинақтауға бағытталған. Дегенмен, мұндай «мәліметтердің» жинақтай әдістемесін біліп, келтірілген қорытындыларға қайтадан талдау жүргізу қажет.Сонымен қатар алдағы нәтижелерге қалай қол жеткізілгенін біліп, одан кейінгі іс-әрекеттерін жоспарлау үшін де мектептер «мәліметтерді» жинайды. Осылайша, жеке оқушыдеңгейінде жиынтық бағалау жетістіктер деңгейін және оқушының әрі қарай дамуы үшін мақсат ретінде берілетін кейінгі деңгейлерді анықтау үшін қолданылады. Бірақ, бұдан кейінгі кезеңдерде оқушыларды қолдауды қамтамасыз ету басты міндет болатын болса, онда балл мен деңгейлерді анықтау үшін ұсынылатын негіздемелер мен өлшемдер міндетті түрде аса мұқият зерделенуге тиіс. Орындалған тапсырманың негізгі аспектілеріне қатысты сапалы ақпарат оқушылармен кері байланыс үшін қолданылу мүмкін екендігін ұмытпау керек. Мысалы, егер балаға оның белгілі деңгейге жеткендігін айтса, бұл оған үздік нәтижеге жету үшін не істеу керектігін түсінуге көмектеспейді; бұл үшін баламен бірлесіп ненің нәтижесінде мұндай баға алғандығын және бағалау өлшемдерін түсіндіріп, талдау жасаса, бұл балаға өзінің нәтижесін жақсарту үшін кейін не істеу керектігін түсінуге мүмкіндік береді. Осы тұрғыдан алғанда (сандық түрдегі) жиынтық бағалау басты мәселе емес, сондықтан мұғалім оларға негіз болған мәліметтерге (қадағалау және интерпретация) қайтып оралады. Одан кейін мұғалім бұл мәліметтер оқушының оқу деңгейін қалай анықтайтындығы туралы, оған қандай деңгейге жету керек және мұны қалай жасау керек екендігі туралы қалыптастырушыбағалау (ауызша түрде) жүргізеді.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">       Бағалау сипатын өзгерту арқылы оқуды бағалау оқыту үшін бағалауға ауыстырылуы мүмкін. Алайда бұл тікелей оқуға үлес қосатын мәліметтерді алу үшін жоспарланбағандықтан, оқыту үшін бағалауды ескере отырып жоспарланған бағалаумен салыстырғанда, бұл бағалау қолданылған мақсат үшін онша сәйкес келмеуі мүмкін. Мұғалім жүргізетін жиынтық бағалауға қарағанда сыртқы тестілер одан да бетер проблемалы болып табылады, себебі мұғалімдерде бұл балдар мен деңгейлерге негіз болған мәліметтерді алуға үнемі мүмкіндік бола бермейді,оның үстіне мұғалім жиі кездесетін қателер талдауын қолдана алады.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong>       Мұғалімдер үшін маңызы</strong></span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">       Әрбір мұғалім бағалау әдістемесін білуге тиісті, яғни бұл ретте: дәрісханада тек емтихан өткізуді ғана емес, сонымен бірге емтихан неге және кім үшін өткізілетінін білуге тиісті.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">       Бағалаудың негізгі мақсаттарының тізбесі төменде қысқаша айтылған.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">      Оқытудың қиындықтарын анықтау. Орта мектептерде мысалы, сауаттылық және арифметика саласындағы проблемаларды анықтау үшін тестілер өткізілуі мүмкін; одан кейін өзіндік түзету және тестілеу жұмыстарын қайталап өткізуге болады.Жетістікке жеткендігін көрсететін кері байланыс (оқушылар, мұғалімдер және ата-аналар үшін). Мұндай кері байланыс «әсердің» бейресми бағалануынан бастап ресми жазбаша тестілерге дейін түрленуі мүмкін, бірақ негізгі мақсат оқушылар мен мұғалімдерге жетістіктер мен даму, мысалы, білім, түсіну және дағды туралы хабар беру болып табылады.Уәж. Кері байланыс көбінесе уәж түрінде көрінеді. Ынталандыру ретінде тестінің немесе емтиханның өткізілуі әдетте кейбір оқушылар мен мұғалімдердің ойларын жинақтап, әрекет етуге итермелейді. Мұндай сыртқы ынталандыру оқыту үшін мадақтауға негіз болуы мүмкін, бірақ мұқият бақылау жүргізілмесе, мәжбүрлеу құралына айналуы да ықтимал.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong>       Болжау және сұрыптау</strong>. Оқушының білімі және дағдыларын бағалау арқылы мұғалімдер олардың болашақтағы мінез-құлқы мен дамуын болжайды. Мемлекеттік емтихандық жүйенің нәтижелері, көбінесе сұрыптау мақсатында, атап айтқанда бұдан арғы (жоғары) оқыту немесе жұмысқа орналасуға мүмкіндік үшін қолданылады. Мектеп шеңберінде әдетте оқушылар топ-тар мен сыныптарға бөлінгенге дейінгі бағалаудың белгілі нысаны болады.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">      Стандарттарды бақылау және орындау. Бағалау нәтижесінде біліктілік дәрежесін, ал мемлекеттік емтихан нәтижелері бойынша – жоғары білім алу мүмкін болады, мыса-лы, «біліктілігі» бар тұлғаларда олардың тиісті стандарттарға сәйкес екендігіне негізделген кепілдіктер болуы қажет. PISA (Оқушылардың білім жетістіктерін бағалау жөніндегі халықаралық бағдарлама) сияқты халықаралық тест бойынша алынған мәліметтер талдауы халықаралық стандарттарға сәйкестікке бағытталған, одан басқа стандарттың микро және макро деңгейдегі стандарттарына сәйкестікке бақылау үшін ұлттық және жергілікті тестілер қолданылады.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">      Оқыту бағдарламасының мазмұнын және оқыту стилін бақылау. Көптеген мұғалімдер үшін бұл бақылау бағалаудың негізгі мақсатына тікелей қатысы жоқ екінші кезекті болып табылады. Алайда, техникалық тәсілдер мен бағалау және емтиханның жиілігі білім беру бағдарламасының мазмұны мен оның қалай оқытылатындығына едәуір ықпал ететіні еш күмән туғызбайды.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong>       Оқыту үшін бағалаудың маңыздылығы</strong></span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">       Кез келген мұғалім «Оқыту үшін Бағалау» неліктен оқыту мен оқуды жетілдіру проблемаларын шешудің маңызды мәселесіне айналып отыр деген сұрақ қоюы мүмкін, онысы орынды да. Өздерінің бұрынғы тәжірибесі бойынша көптеген мұғалімдер, оқушылар және олардың ата-аналары бағалауды оқыту және оқудан кейін болатын нәрсе ретінде қарастырады. Бағалау оқыту мен оқудың ажырамас бөлігі болуы мүмкін деген ой біздің түсінігіміздегі едәуір өзгерісті талап етеді және Оқыту үшін бағалау ұғымы дегеніміз де осы болып табылады.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong>      Оқыту үшін бағалау негізінде жататын негізгі қағидаттар:</strong></span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">• Оны әзірлеудегі және тәжірибеде қолданудағы бірінші басымдық оқушылардың оқуына  ықпал ету мақсатына бағындыру болып табылады.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">• Бағалау ақпарат беру арқылы оқуға көмектесе отырып, ол ақпаратты мұғалімдер мен оқушылар өзін-өзі және өзара бағалауға кері байланыс ретінде пайдалана алады.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">      Бағалауды Реформалау Тобымен бірлесіп жүргізген зерттеулері бағалаудың көмегімен оқуды жақсарту оқытуға енгізілуі тиіс, бір қарағанда қарапайым болып көрінетін бес түйінді факторға байланысты екенін көрсетті:</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">• Оқушылармен тиімді кері байланысты қамтамасыз ету.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">• Оқушылардың өзіндік оқуға белсенді қатысуы, бұл өз кезегінде оқушыларды өзін-өзі бағалауға қатыстырады.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">• Бағалау нәтижелерін ескере отырып, оқытуды түрлендіру.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">• Бағалаудың оқушылардың өзін-өзі бағалауы мен қызығушылығына едәуір ықпал ететіндігін мойындау, бұл өз кезегінде білім алуға түбегейлі түрде ықпал етеді.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">• Оқушылардың өз оқуын қалай жетілдіру керектігін түсіну үшін өздерін өздері бағалай алуын қамтамасыз ету және өзара бағалау арқылы бірге оқитын оқушылармен бірлесіп жұмыс істеу дағдыларын қалыптастыру.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"> </span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><em>      Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев: «Ғасырлар мақсаты – қоғамның нарықтық қарым – қатынасқа көшу кезінде саяси – экономикалық және рухани дағдарыстарды жеңіп шыға алатын, ізгіленген ХХІ ғасырды құрушы, іскер, өмірге икемделген, жан – жақты мәдениетті жеке тұлғаны қалыптастыру»,</em>- деп тұжырым жасады.</span><br /><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Қоғамның осындай дарынды адамдарға деген қажеттілігін қанағаттандыру талабы білім беру жүйесінің алдына баланың жеке қабілеті мен әлеуметтік белсенділігінің дамуына жол ашу, шығармашылық қабілеті зор жеке тұлғаны қалыптастыру міндетін қойып отыр.</span><br /><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">.<em>«Адам өзін - өзі жетілдіруге де, жоюға да қабілетті. Адамның өз болмысын тануға, ұмтылуға көмектесіп, тереңде жатқан талап тілегін, қабілеттерін дамытуға тиіс.Сол арқылы оған толыққанды өмір сүру үшін жаңа рухани күш беру білімнің ең маңызды мақсаты болып табылады»- деп көрсетілген Қазақстан Республикасы білімді дамыту тұжырымдамасында.</em></span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">     Мен ұстаз ретінде әр оқушыны болашақ азамат ретінде бағалап, осы тұжырымдаманы өз қызметімде басшылыққа аламын. Қазіргі жаңа заманда әр оқушының заман талабына сай әлемдік дәрежеде білімді меңгеруі үшін шығармашылық қабілетін дамыту – ең басты міндетім деп есептеймін.</span></p> b1336skobilimWed, 12 Apr 2017 00:00:00 +0600http://b1336.sko-bilim.kz/blog/?pkid=1491987037358432Шал ақын ауданының қазақ орта мектеп сайтыhttp://b1336.sko-bilim.kz/blog/?pkid=1491987037358432http://b1336.sko-bilim.kz/blog/?pkid=1491986783569513&lt;img src=&quot;http://b1336.sko-bilim.kz/files/sites/1459273161703258/blog/1491986783569513.jpeg&quot; /&gt;&lt;br/&gt;&lt;br/&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;img style=&quot;float:left;&quot; src=&quot;/files/sites/1459273161703258/files/WhatsApp%20Image%202017-01-10%20at%2022.23.41.jpeg&quot; alt=&quot;&quot; width=&quot;184&quot; height=&quot;245&quot; /&gt;&lt;strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Шаниева Гульмира Койшыбаевн&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt; Бастауыш сынып мұғалімі,&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;    СҚО, Шал ақын ауданы&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt; «Қазақ тірек мектебі» КММ&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;    Баланың болашақта  тәрбиелі, білімді болу  мәселесі балаларының  бақытты болуын қалайтын барлық ата-аналар қауымы мен  қоғамды толғандырады. Сондықтан да  мектепке дейінгі мекеме оқу және тәрбие негізін қалаушы болып табылады. Мектепке дейінгі тәрбиені екі жақты үрдіс деп қарастыруға болады. Біріншіден, алдағы дамуы үшін  қажет болатын жеке тұлғалық сапаларға тәрбиелеу болса, екіншіден,  баланы мектепке дайындау болып табылады.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;      «Мектепке дайындық» дегеніміз баланың мектепте оқуға физиологиялық, психологиялық және әлеуметтік тұрғыдан дайын болуы. Осы үш құрамдас бір-бірімен тығыз байланыста, біреуінің жетіспеушілігі баланың мектепте оқуының табыстылығына кері әсерін тигізеді. Бала ағзасының негізгі функционалдық жүйесінің дамуы мен денінің саулығы мектепке дайындықтың негізі болып саналады.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;      Мектеп табалдырығын алғаш рет аттау - бала өміріне үлкен жаңалық, өзгеріс енгізеді, қоғамдағы жаңа орынға көшуі мен өсіп-жетілуінің бір бастамасы ретінде қарастырылады. Баланы мектепке дайындау дегенде көптеген ата-аналар балаға әріптерді және санауды үйретумен ғана шектеледі.   Әрине баланың оқуға дайындығын әріптерді және санауды үйретумен ғана шектеліп қоймай, оның оқуға психологиялық жағынан даярлауды қарастыру қажет. Өйткені баланың мектепке дайындығы бала дамуының қызметтік және психологиялық деңгейлері арқылы байқалады. Осы деңгейлер жүйесі өз ретімен, өзіндік даму заңдылықтарымен жүзеге асқан жағдайда  бала денсаулығының бұзылуына әкелмейді. Балалар денсаулығы жағынан толыққанды дамыған жағдайда ғана біздің қоғамымызда ақылды, білімді, шыншыл, өздігінен жұмыс істей алатын жауапкершілігі мол, шығармашыл тұлғалар қатары көбейеді.   Сондықтан   баланы мектепте дайындаудың негізгі психологиялық  құрылымдық компоненттеріне ерекше назар аударылуы қажет. Олар: &lt;em&gt;баланың дене дамуы, жеке тұлғалық дамуы, интеллектуалды және эмоционалдық  &lt;/em&gt;дайындығы. Баланың мектепте табысқа жетуіндегі бұл дайындықтардың маңызды зор. &lt;em&gt;Дене дамуы&lt;/em&gt; - мектептегі оқу әрекеті ағзаның барлық жүйелерінің жұмыс істеуін қажет ететін үрдіс. Баланың ағзасында жаңа ережелер мен іс-әрекеттерге үйрену өзгерістерді туғызады. Оқушы мектеп ережесіне дағдылануы қажет. Алайда кез келген баланың денсаулық жағдайы мұндай өзгерістерге бірден бейімделе алмайды. Сондықтан баланың денсаулық жағдайы (дене салмағы, бойының ұзындығы т.б.) нормадағы 6-7 жасар баланың дене көрсеткіштеріне сәйкес болуы тиіс. Сонымен бірге көру,есту, моторикасының дамуы және жүйке жүесінің физиологиялық жағдайын жатқызуға болады. &lt;em&gt;Жеке тұлғалық&lt;/em&gt; дайындығы- бала оқу үрдісіне өзіндік қызығушылық таныту қажет. Сонда ғана бұл баланың таным қызығушылықтарының дамуына, жаңа білім алуына мүмкіндік жасайды.       &lt;em&gt;Интеллектуалды дайындығы&lt;/em&gt; - бұл мектепке дейінгі баланың білімі және біліктілігі. Кез келген бала ең маңыздысы өздігінен салыстыра білуді, талдауды, ойлай білуді, қорытынды жасай білуі тиіс. Қойылған міндеттерді шешуде тиімді әрекеттердің барлық түрін орындап шығады. Баланың таным үрдістерінің даму деңгейі, логикалық операцияларды орындай алуы, баланың оқуда білімді табысты меңгеруінің негізі болып табылады. Бұл дайындықтардың бастамасы әрине отбасынан, мектепке дейінгі мекемелерден басталып, бастауыш буында жалғасын табуы тиіс.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Мектептегі білімді меңгеруге интеллектуалды дайындығы  оның білімінен емес, оның танымдық жүйесі деңгейінен қалыптасады. Демек, бала сонда пікірлесуге, сараптауға, салыстыруға, қорытынды шығаруға дағдыланады. Бұл тұста тілдік іс-әрекетінің маңыздылығы ерекше орын алады. Сондықтан интеллектуалды компонент көзқарас деңгейінен, нақты сөз қорынан, танымдық жүйесі деңгейінен қалыптасады. &lt;strong&gt;&lt;em&gt;Эмоционалдық тұрғыдан&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;strong&gt; дайындығы - &lt;/strong&gt;бұл баланың аздаған тартымды тапсырмаларды орындау дағдысы. &lt;strong&gt;Эмоционалдық &lt;/strong&gt;компонент өз құрбыларымен қарым-қатынас жасау мүмкіндігіне, балалар тобының заңдарына икемдеуіне, оқушы атауына бағыт береді.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;      Жоғарыда қарастырылған жан-жақты дайындық  баланың психологиялық мазмұнын ескереді. Себебі, білім ошағы   баланың  өз «менін» және өз қылықтарының маңызын аңғарудың арта түсуімен, үлкендердің ішкі дүниесіне, олардың іс-әрекеттерімен өзара қарым-қатынасына көптеген өзгеріс әкеледі. Оқу материалының мазмұнына ынтаның пайда болуы негізінде оның оқуға деген жақсы көзқарасы қалыптасады. Бұл ынталардың одан әрі дамуы және төменгі сынып оқушыларының оқуға деген көзқарасының жайы  олардың оқу әрекетінің қалыптасу үрдісіне байланысты. Ол жөнінде атақты Мухина В.С., Петровский А.В., Эльконин Д.Б., Венгер Л.А., Якобсон С.Г. психологтар еңбектерінде ашып көрсетілген.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Ал М.Н.Костикова «балаларды мектепке оқуға психологиялық даярлығы» ұғымының мазмұнын ашып, мектепке психологиялық дайындықтың типтерін ұсынған. Ол тұңғыш рет баланың мектепке психологиялық даярлығын анықтау мақсатында оқу әрекетінің жетістігі туралы, оны қамтамасыз ететін ғылыми – тәжірибелік шаралардың жасалуы мен психологиялық даярлықтың сапалық ерекшеліктерін талдайтын жіктемелерді бөліп көрсетті.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Бұл тұста &lt;em&gt;мектепке дейінгі ұйымдарда&lt;/em&gt; - баланың  дүниетанымын дамытуға, жеке тұлға ретінде қалыптастыруға, сәбилік шақтан бастап толық жағдай жасауды, тәрбиелеумен білім беруге аса жауапты қарауды басты міндет етіп қойса,  &lt;em&gt;бастауыш буында&lt;/em&gt;  – мектепке дейінгі шақтағы жетістіктерінің барлық деңгейіне тірек болуды, қарқынды даму жағдайында жеке жұмыстарды, мектепке дейінгі қалыптасып болмаған қасиеттерін жетілдіруге арнайы өзара қарым-қатынас жасауды дамытуды көздеуі тиіс. Бұның өзі  жеке тұлғаның даму кезеңінің үздіксіз білім беру деңгейлері мен сатылары нақты мақсаттарды іске асыру жағдайлары мен талаптарының іске асырылуымен анықталады. Осыны ескере отыра мектепалды дайындықтың негізгі мақсаты – 5-6 жастағы балалардың денсаулығын сақтау және нығайту, оларды дене дамуы мен ақыл-ой жұмысына  қабілеттері жағынан жетілдіру болып табылады.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Мектепке дейінгі  тәрбиешілер қанша күш - жігерін жұмсаған алғаш рет мектеп табалдырығын аттаған тәрбиеленушілерінің мектептің өміріне қалай қалыптасатынын   көкейінде жүреді. Өйткені көп жағдайда тәрбиешілер мен мұғалімдер әртүрлі педагогикалық құндылықтарға  сүйеніп, білім мен тәрбие беру үрдісінде түрлі педагогикалық ұстаным мен әдістерді ұстанады.  Осындай әртүрлі педагогикалық ерекшеліктер мен балалардың бір сатыдан екінші сатыға ауысқан кезіндегі мектеп алдындағы қорқыныш, оқу үрдісінде және қарым-қатынаста кездесетін қиындықтар  міндетті түрде кездеседі.   Бұл қиыншылықтар әсіресе  мектеп жағдайындағы бейімделу кезеңінде байқалады. Сондықтан балалардың  мектептегі бейімделу кезеңі бір қалыпта өтеді деп айта алмаймыз. Осы қиындықтарды жеңілдету үшін не істеуге болады? Ол үшін ұсынатын кеңестеріміз төмендегідей:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;ul&gt;&lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Алдымен екі буын арасында сабақтастық орнату&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Балалармен бірге мектепке саяхат ұйымдастыру. Саяхатты бастауыш сынып оқушылары өткізсе жақсы болады. Саяхат барысында мектеп ережелерімен таныстыруға болады.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Балабақша түлектерінің ата-аналарымен кездесулер өткізу. Кездесу барысында алғашқы жылдардағы қиындықтар, оларды қалай жеңуге болады жайында әңгімелер өткізу.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Балалармен мектептік жағдайға байланысты ойындар ұйымдастырып тұру және т.б..&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;/ul&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;           Сонымен қатар баланың жаңа жағдайға сәтті бейімделуді қамтамасыз ететін негізгі бағыттарды да  атауға болады. Олар:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;ul&gt;&lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;em&gt;Әлеуметтік даму&lt;/em&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;em&gt;Іс-әрекетін ұйымдастыру&lt;/em&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;em&gt;Тілдік дамуы&lt;/em&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;em&gt;Дене қозғалысының дамуы және кеңістікте бағдарлай білуі&lt;/em&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;em&gt;Зейіні мен есте сақтау қабілетінің дамуы&lt;/em&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;/ul&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;      Баланың мектептегі оқуға дайындығы біртіндеп қалыптасатын аса күрделі үрдіс және бұл үрдісті жүзеге асырудың бірден бір жолы - ата-ананың, мұғалімнің және психологтың бірігіп жұмыс атқаруы керек. Бала балалық шақтан өзіне белгісіз, таныс емес дүниенің есігін ашқаннан кейін, баланың өмір сүру тіршілігін түбегейлі өзгертеді. Бұл дегеніміз  баланың мектеп өміріне бейімделіп, өзінің әлеуметтік ортада «МЕН» дегенін қалыптастырып, жоғарыдан көріне алуы, баланың білімді, табысты және нәтижелі игеріп кетуіне ықпал жасайды. Осындан барып  баланың мектепте оқуға деген қызығушылығы, дүниені тануға деген талпынысы, өздігінен білім алуға деген жігері  мен қабілеттерінің қарқынды дамуы байқалады. Жалпы алғанда баланың мектепке дайындығы баланың бойында мектепке дейін мектеп оқушысына тән психологиялық сипаттардың қалыптасуымен анықталады. Баланың осы бағыттарында дұрыс жол таба білуіне көмектесіп, қиыншылықтарды жеңе білуіне жағдай жасау  педагогтардың негізгі міндеті.  Осы міндеттерді жүзеге асыру барысында баланың белсенділік танытуы маңызды рөл атқарады. Өйткені, көптеген ғалым - педагогтардың, практик - мұғалімдердің тəжірбиесіне сүйенсек, оқу тəрбие үрдісі негізінде дамыту мəселесінде басты рөлді ең алдымен, оқушының өзіндік  əрекеті, белсенділігі атқарады. «Бала білімді тəжірибе арқылы, өз бетімен алуы керек» - деп А.Байтұрсынов өз еңбегінде атап көрсеткен. &lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;       Қаншалықты деңгейде сабақ сапалы болсын немесе мұғалімнің білімі, тəжірибелік шеберлігі мол болсын, бірақ бала тарапынан өзіндік белсенділік, əрекет болмаса жұмыстың нəтижелі, сапалы орындалуы мүмкін емес. Қорытынды ойлар іске асырылады, егер баланың психологиялық кеңістігі тұрақты, өз жасына сай болатын болса. Сондықтан кәсіби мамандар мектепалды тәрбиеде оны  міндетті түрде ескеруі тиіс.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;      Түйіндей келе, бұл баланың жеке тұлғасының қалыптасуы және ақыл-ойының, таным үрдістерінің дамуы болып табылады. Демек, баланы мектепке даярлау мәселесі өз өзектілігін жоғалтпайтын әлі де зерттеуді қажет ететін міндетті мәселелердің бірі болып қала бермек.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Қолданылған әдебиет:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;1.ҚР МЖМБС 1.001-2012.Қазақстан Республикасының мемлекеттік жалпы міндетті білім беру стандарты. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;2. Кравцова Е.Е. Психологические проблемы готовности детей к обучению в школе. - М.,1991.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;3. Мухина В.С.Детская психология.- СПб., 1992.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; <img src="http://b1336.sko-bilim.kz/files/sites/1459273161703258/blog/1491986783569513.jpeg" /><br/><br/> <div style="text-align:center;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><img style="float:left;" src="/files/sites/1459273161703258/files/WhatsApp%20Image%202017-01-10%20at%2022.23.41.jpeg" alt="" width="184" height="245" /><strong><br /><br />Шаниева Гульмира Койшыбаевн</strong><br /></span><strong><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"> Бастауыш сынып мұғалімі,</span></strong></div> <div style="text-align:center;"><strong><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">    СҚО, Шал ақын ауданы</span></strong></div> <div style="text-align:center;"><strong><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"> «Қазақ тірек мектебі» КММ</span></strong><br /><br /><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><br /><br /><br /><br /><br /> </span></div> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">    Баланың болашақта  тәрбиелі, білімді болу  мәселесі балаларының  бақытты болуын қалайтын барлық ата-аналар қауымы мен  қоғамды толғандырады. Сондықтан да  мектепке дейінгі мекеме оқу және тәрбие негізін қалаушы болып табылады. Мектепке дейінгі тәрбиені екі жақты үрдіс деп қарастыруға болады. Біріншіден, алдағы дамуы үшін  қажет болатын жеке тұлғалық сапаларға тәрбиелеу болса, екіншіден,  баланы мектепке дайындау болып табылады.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">      «Мектепке дайындық» дегеніміз баланың мектепте оқуға физиологиялық, психологиялық және әлеуметтік тұрғыдан дайын болуы. Осы үш құрамдас бір-бірімен тығыз байланыста, біреуінің жетіспеушілігі баланың мектепте оқуының табыстылығына кері әсерін тигізеді. Бала ағзасының негізгі функционалдық жүйесінің дамуы мен денінің саулығы мектепке дайындықтың негізі болып саналады.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">      Мектеп табалдырығын алғаш рет аттау - бала өміріне үлкен жаңалық, өзгеріс енгізеді, қоғамдағы жаңа орынға көшуі мен өсіп-жетілуінің бір бастамасы ретінде қарастырылады. Баланы мектепке дайындау дегенде көптеген ата-аналар балаға әріптерді және санауды үйретумен ғана шектеледі.   Әрине баланың оқуға дайындығын әріптерді және санауды үйретумен ғана шектеліп қоймай, оның оқуға психологиялық жағынан даярлауды қарастыру қажет. Өйткені баланың мектепке дайындығы бала дамуының қызметтік және психологиялық деңгейлері арқылы байқалады. Осы деңгейлер жүйесі өз ретімен, өзіндік даму заңдылықтарымен жүзеге асқан жағдайда  бала денсаулығының бұзылуына әкелмейді. Балалар денсаулығы жағынан толыққанды дамыған жағдайда ғана біздің қоғамымызда ақылды, білімді, шыншыл, өздігінен жұмыс істей алатын жауапкершілігі мол, шығармашыл тұлғалар қатары көбейеді.   Сондықтан   баланы мектепте дайындаудың негізгі психологиялық  құрылымдық компоненттеріне ерекше назар аударылуы қажет. Олар: <em>баланың дене дамуы, жеке тұлғалық дамуы, интеллектуалды және эмоционалдық  </em>дайындығы. Баланың мектепте табысқа жетуіндегі бұл дайындықтардың маңызды зор. <em>Дене дамуы</em> - мектептегі оқу әрекеті ағзаның барлық жүйелерінің жұмыс істеуін қажет ететін үрдіс. Баланың ағзасында жаңа ережелер мен іс-әрекеттерге үйрену өзгерістерді туғызады. Оқушы мектеп ережесіне дағдылануы қажет. Алайда кез келген баланың денсаулық жағдайы мұндай өзгерістерге бірден бейімделе алмайды. Сондықтан баланың денсаулық жағдайы (дене салмағы, бойының ұзындығы т.б.) нормадағы 6-7 жасар баланың дене көрсеткіштеріне сәйкес болуы тиіс. Сонымен бірге көру,есту, моторикасының дамуы және жүйке жүесінің физиологиялық жағдайын жатқызуға болады. <em>Жеке тұлғалық</em> дайындығы- бала оқу үрдісіне өзіндік қызығушылық таныту қажет. Сонда ғана бұл баланың таным қызығушылықтарының дамуына, жаңа білім алуына мүмкіндік жасайды.       <em>Интеллектуалды дайындығы</em> - бұл мектепке дейінгі баланың білімі және біліктілігі. Кез келген бала ең маңыздысы өздігінен салыстыра білуді, талдауды, ойлай білуді, қорытынды жасай білуі тиіс. Қойылған міндеттерді шешуде тиімді әрекеттердің барлық түрін орындап шығады. Баланың таным үрдістерінің даму деңгейі, логикалық операцияларды орындай алуы, баланың оқуда білімді табысты меңгеруінің негізі болып табылады. Бұл дайындықтардың бастамасы әрине отбасынан, мектепке дейінгі мекемелерден басталып, бастауыш буында жалғасын табуы тиіс.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Мектептегі білімді меңгеруге интеллектуалды дайындығы  оның білімінен емес, оның танымдық жүйесі деңгейінен қалыптасады. Демек, бала сонда пікірлесуге, сараптауға, салыстыруға, қорытынды шығаруға дағдыланады. Бұл тұста тілдік іс-әрекетінің маңыздылығы ерекше орын алады. Сондықтан интеллектуалды компонент көзқарас деңгейінен, нақты сөз қорынан, танымдық жүйесі деңгейінен қалыптасады. <strong><em>Эмоционалдық тұрғыдан</em></strong><strong> дайындығы - </strong>бұл баланың аздаған тартымды тапсырмаларды орындау дағдысы. <strong>Эмоционалдық </strong>компонент өз құрбыларымен қарым-қатынас жасау мүмкіндігіне, балалар тобының заңдарына икемдеуіне, оқушы атауына бағыт береді.</span><br /><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">      Жоғарыда қарастырылған жан-жақты дайындық  баланың психологиялық мазмұнын ескереді. Себебі, білім ошағы   баланың  өз «менін» және өз қылықтарының маңызын аңғарудың арта түсуімен, үлкендердің ішкі дүниесіне, олардың іс-әрекеттерімен өзара қарым-қатынасына көптеген өзгеріс әкеледі. Оқу материалының мазмұнына ынтаның пайда болуы негізінде оның оқуға деген жақсы көзқарасы қалыптасады. Бұл ынталардың одан әрі дамуы және төменгі сынып оқушыларының оқуға деген көзқарасының жайы  олардың оқу әрекетінің қалыптасу үрдісіне байланысты. Ол жөнінде атақты Мухина В.С., Петровский А.В., Эльконин Д.Б., Венгер Л.А., Якобсон С.Г. психологтар еңбектерінде ашып көрсетілген.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Ал М.Н.Костикова «балаларды мектепке оқуға психологиялық даярлығы» ұғымының мазмұнын ашып, мектепке психологиялық дайындықтың типтерін ұсынған. Ол тұңғыш рет баланың мектепке психологиялық даярлығын анықтау мақсатында оқу әрекетінің жетістігі туралы, оны қамтамасыз ететін ғылыми – тәжірибелік шаралардың жасалуы мен психологиялық даярлықтың сапалық ерекшеліктерін талдайтын жіктемелерді бөліп көрсетті.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Бұл тұста <em>мектепке дейінгі ұйымдарда</em> - баланың  дүниетанымын дамытуға, жеке тұлға ретінде қалыптастыруға, сәбилік шақтан бастап толық жағдай жасауды, тәрбиелеумен білім беруге аса жауапты қарауды басты міндет етіп қойса,  <em>бастауыш буында</em>  – мектепке дейінгі шақтағы жетістіктерінің барлық деңгейіне тірек болуды, қарқынды даму жағдайында жеке жұмыстарды, мектепке дейінгі қалыптасып болмаған қасиеттерін жетілдіруге арнайы өзара қарым-қатынас жасауды дамытуды көздеуі тиіс. Бұның өзі  жеке тұлғаның даму кезеңінің үздіксіз білім беру деңгейлері мен сатылары нақты мақсаттарды іске асыру жағдайлары мен талаптарының іске асырылуымен анықталады. Осыны ескере отыра мектепалды дайындықтың негізгі мақсаты – 5-6 жастағы балалардың денсаулығын сақтау және нығайту, оларды дене дамуы мен ақыл-ой жұмысына  қабілеттері жағынан жетілдіру болып табылады.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Мектепке дейінгі  тәрбиешілер қанша күш - жігерін жұмсаған алғаш рет мектеп табалдырығын аттаған тәрбиеленушілерінің мектептің өміріне қалай қалыптасатынын   көкейінде жүреді. Өйткені көп жағдайда тәрбиешілер мен мұғалімдер әртүрлі педагогикалық құндылықтарға  сүйеніп, білім мен тәрбие беру үрдісінде түрлі педагогикалық ұстаным мен әдістерді ұстанады.  Осындай әртүрлі педагогикалық ерекшеліктер мен балалардың бір сатыдан екінші сатыға ауысқан кезіндегі мектеп алдындағы қорқыныш, оқу үрдісінде және қарым-қатынаста кездесетін қиындықтар  міндетті түрде кездеседі.   Бұл қиыншылықтар әсіресе  мектеп жағдайындағы бейімделу кезеңінде байқалады. Сондықтан балалардың  мектептегі бейімделу кезеңі бір қалыпта өтеді деп айта алмаймыз. Осы қиындықтарды жеңілдету үшін не істеуге болады? Ол үшін ұсынатын кеңестеріміз төмендегідей:</span></p> <ul><li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Алдымен екі буын арасында сабақтастық орнату</span></li> <li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Балалармен бірге мектепке саяхат ұйымдастыру. Саяхатты бастауыш сынып оқушылары өткізсе жақсы болады. Саяхат барысында мектеп ережелерімен таныстыруға болады.</span></li> <li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Балабақша түлектерінің ата-аналарымен кездесулер өткізу. Кездесу барысында алғашқы жылдардағы қиындықтар, оларды қалай жеңуге болады жайында әңгімелер өткізу.</span></li> <li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Балалармен мектептік жағдайға байланысты ойындар ұйымдастырып тұру және т.б..</span></li> </ul><p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">           Сонымен қатар баланың жаңа жағдайға сәтті бейімделуді қамтамасыз ететін негізгі бағыттарды да  атауға болады. Олар:</span></p> <ul><li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><em>Әлеуметтік даму</em></span></li> <li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><em>Іс-әрекетін ұйымдастыру</em></span></li> <li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><em>Тілдік дамуы</em></span></li> <li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><em>Дене қозғалысының дамуы және кеңістікте бағдарлай білуі</em></span></li> <li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><em>Зейіні мен есте сақтау қабілетінің дамуы</em></span></li> </ul><p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">      Баланың мектептегі оқуға дайындығы біртіндеп қалыптасатын аса күрделі үрдіс және бұл үрдісті жүзеге асырудың бірден бір жолы - ата-ананың, мұғалімнің және психологтың бірігіп жұмыс атқаруы керек. Бала балалық шақтан өзіне белгісіз, таныс емес дүниенің есігін ашқаннан кейін, баланың өмір сүру тіршілігін түбегейлі өзгертеді. Бұл дегеніміз  баланың мектеп өміріне бейімделіп, өзінің әлеуметтік ортада «МЕН» дегенін қалыптастырып, жоғарыдан көріне алуы, баланың білімді, табысты және нәтижелі игеріп кетуіне ықпал жасайды. Осындан барып  баланың мектепте оқуға деген қызығушылығы, дүниені тануға деген талпынысы, өздігінен білім алуға деген жігері  мен қабілеттерінің қарқынды дамуы байқалады. Жалпы алғанда баланың мектепке дайындығы баланың бойында мектепке дейін мектеп оқушысына тән психологиялық сипаттардың қалыптасуымен анықталады. Баланың осы бағыттарында дұрыс жол таба білуіне көмектесіп, қиыншылықтарды жеңе білуіне жағдай жасау  педагогтардың негізгі міндеті.  Осы міндеттерді жүзеге асыру барысында баланың белсенділік танытуы маңызды рөл атқарады. Өйткені, көптеген ғалым - педагогтардың, практик - мұғалімдердің тəжірбиесіне сүйенсек, оқу тəрбие үрдісі негізінде дамыту мəселесінде басты рөлді ең алдымен, оқушының өзіндік  əрекеті, белсенділігі атқарады. «Бала білімді тəжірибе арқылы, өз бетімен алуы керек» - деп А.Байтұрсынов өз еңбегінде атап көрсеткен. </span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">       Қаншалықты деңгейде сабақ сапалы болсын немесе мұғалімнің білімі, тəжірибелік шеберлігі мол болсын, бірақ бала тарапынан өзіндік белсенділік, əрекет болмаса жұмыстың нəтижелі, сапалы орындалуы мүмкін емес. Қорытынды ойлар іске асырылады, егер баланың психологиялық кеңістігі тұрақты, өз жасына сай болатын болса. Сондықтан кәсіби мамандар мектепалды тәрбиеде оны  міндетті түрде ескеруі тиіс.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">      Түйіндей келе, бұл баланың жеке тұлғасының қалыптасуы және ақыл-ойының, таным үрдістерінің дамуы болып табылады. Демек, баланы мектепке даярлау мәселесі өз өзектілігін жоғалтпайтын әлі де зерттеуді қажет ететін міндетті мәселелердің бірі болып қала бермек.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"> </span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Қолданылған әдебиет:</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">1.ҚР МЖМБС 1.001-2012.Қазақстан Республикасының мемлекеттік жалпы міндетті білім беру стандарты. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">2. Кравцова Е.Е. Психологические проблемы готовности детей к обучению в школе. - М.,1991.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">3. Мухина В.С.Детская психология.- СПб., 1992.</span></p> b1336skobilimWed, 12 Apr 2017 00:00:00 +0600http://b1336.sko-bilim.kz/blog/?pkid=1491986783569513Шал ақын ауданының қазақ орта мектеп сайтыhttp://b1336.sko-bilim.kz/blog/?pkid=1491986783569513http://b1336.sko-bilim.kz/blog/?pkid=1491986371256746 &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;&quot;&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:14pt;&quot;&gt;             «Есту қабілеті бұзылған балаларды арнайы мектепте коррекциялық оқыту және тәрбиелеу»&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;      &lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;                                                                                                                                                   Логопед: А.Е.Шаяхметова&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;      Есту кабілеті бұзылған балаларда бірінші кезекте сөйлеу функциясы нашарлайды. Мүлдем естімейтін және нашар еститін балалар арнайы оқытылмайтын болса, сөйлеу қабілеті тіптен қалыптаспайды. Себебі бала өзгелер түгілі өз даусын да естімейді. Сондықтан үлгі алатын, еліктейтін фактор болмауы баланың естімеу кемістігіне сөйлей алмау кемшілігін үстеуі мүмкін. Мұның барлығы баланың сыртқы ортамен қарым-қатынасын әлсіретіп, оның тұлғалық дамуындағы танымдық үрдістерді де төмендетеді. Ерте коррекциялық көмек көрсетілуі нәтижесінде бұл қиыншылықтарды азайтуға, тіпті жоюға да болады. Баланың есту қабілеттерінің кемшіліктері жөнінде сәл де болса симптомдар /белгілер/ байқалған сәттен-ақ оны арнайы медициналық мекемеде тексеруден өткізген жөн. Бала өмірінің алғашқы екі-үш жылында коррекциялық -педагогикалық жұмыс отбасында ұйымдастырылады. Естімейтін баланы оқыту және тәрбиелеу жөніндегі кажетті ақыл-кеңесті ата-ана сурдопедагогтың көмегімен игереді. Одан соң бұл балалар жалпы мектепке дейінгі мекемелер жанындағы арнайы балабақшаларда немесе топтарда тәрбиеленеді.Мектеп жасындағы естімейтін балалар үшін екі түрлі арнаулы мектептер жұмыс жасайды:саңырау балалар үшін;нашар еститін және кейінірек естімей қалған балалар үшін.Екінші типтегі мектептерде екі бөлімше болуы тиіс: 1) нашар еститін және фразалық сөйлеу деңгейінде қарым-қатынас жасайтын, есту қабілетін кейінірек жоғалтқан балаларға; 2) сөйлеу қабілеті дамымай қалған балаларға арналған. Барлық арнаулы мектептердің мақсаты - дамуында ауытқушылықтары бар балалардың жан - жақты тұлға ретіндегі дамуы болса да, аурудың ауырлық дәрежесіне қарай оларды оқытудың өз ерекшеліктері болады. Нашар еститін балалар категориясына оларда бұзылған есту органдары, ең болмаса, минималды түрдегі сөйлеу қабілетін өз бетімен қамтамасыз етуге жарайтындар жатады. Олардың есту анализаторлары толық емес, ішінара бұзылған. Бұл жағдай оларды мүлдем естімейтін және жақсы еститін балалардан ерекшелейтін фактор. Арнайы оқыту меи тәрбиелеу нәтижесінде оларда сөйлеу қабілеті, ұғымдық ойлау, сөздік жады қалыптасады; дефектісін компенсациялауды кеңейту мүмкіндіктері арттырылады. Ана тілді тереңдете оқытумен қатар, бұл балаларға ерін кимылдары арқылы оқыту технологиялары қолданылады; сөйлеу техникасынан арнайы сабақ - жаттығулар, тренингтер өткізіледі. Нашар еститін балаларды оқытуда сюжеттік суреттер, макеттер, муляждар, видеоматериалдар сияқты көрнекілік орасан зор рөл аткарады. Сондай - ақ ұғымдар мен керіністерді әуелі көрнекі - образды түрде, соңынан абстрактілік деңгейде қалыптастыруда көрнекі - қимылдық құралдар мен тәсілдер де өте маңызды. Оларға алдын ала ситуациялар құрастыру, сахналық ойындар,пантомимо, инсценировкажәне т.б. жатады. Мүлдем естімейтін саңырау балаларды оқытудың негізгі екі жүйесі бар. Бірінші педагогикалық жүйе саңырауларды сөйлеу тілі негізінде оқытуды, екіншісі билингвистикалық негізде оқытып-тәрбиелеуді қарастырады. Билингвистикалық жүйе әлемде 80-жылдардың бас кезінде пайда болған жаңа бағыт. «Билингвизм» - латынтілінен аударғанда - «екітілділік» дегенді білдіреді. Оқытудың билингвистикалық жүйесі білім беру процесінің екі өзара тең бағалы және тең құқылыкұралы - ана тілін (ауызша, жазбаша және сипалап білу түрлері) және қимылдық тілді қолдануды қарастырады. Сурдопедагогиканың бұл бағытының дамуына қимылдықтілдерге деген көзқарастардың түбегейлі өзгеруі, яғни оны мойыңдау; қоғамның дамуы басқаша адамдарға деген қатынасының өзгеруі;дүние жүзі бойынша миграциялық қозғалыстың көбеюі, соныңнәтижесінде басқа тілді үйрену проблемаларыныңтуындауы сияқты түрлі ірілі-ұсақты факторлар әсер етті. Қимылдық-ымдау тілінің қолданылуы оқытудың тиімділігін арттырады. Мамандардың айтуы бойынша, билингвистік әдістер жүйесі бүкіл коммуникативтік кедергілерді жоюға мүмкіндік береді, үлкендер мен балалар арасында сенімділік қатынастар орнайды; оқытудыңэмоциялық жағынан байыта түседі. Бұл факторлар оқу пәндерініңсанын көбейтуге, білім мазмұнын кеңейтуге(шеттілдер, логика, этика т.б.) жағдай жасады. Онжыл ішінде естімейтін балалардыңжалпы білім беретін мектеп бағдарламасын толық игеруіне мүмкіндік туады. Естімейтін балаларды оқытудағы 2-ші бағыт - оларды ауызекі сөйлеу тіліне үйрету. Бұл педагогикалық жүйе коммуникациялық деп аталады. Коммуникациялықжүйе балаларда сөйлеудін, тыңдаудың, жазу мен оқу дағдыларының, бет-жүздің, оқи алуының қалыптасуы ғана емес, сонымен бірге бүкіл сөйлеу қызметтерінің құрылымын, оның мақсаттарын, мотивтерін, әдістері мен құралдарын игеруге зор мүмкіндіктер береді.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;                              Жалпы сөйлеу тілі дамымаған балаларды топтастыру мен тексеру жұмыстары&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt; &lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt; &lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;      Қазіргі уақытта статистикалық көрсеткіштерге жүгінсек, жылдан жылға сөйлеу тіл кемістігі бар балалар саны және логопедиялық көмекті қажет ететін балалардың пайызы өсуде. Кез келген жаста сөйлеу тілінің бұзылуы танымдық іс- әрекеттің және адамның әлеуметтік бейімделу мүмкіншелігін шектейді.Бұл баланың жалпы жеке тұлға ретінде қалыптасуына әсер етеді.Оның зияткерлік дамуы және мінез құлқының сипаттамасы жас шамасына жиі сай келмейді,ұжымдағы құрбы құрдастарымен қарым қатынасы қиындайды.Тіл кемістіктерінің себебі сыртқы және ішкі зиянды күштері,себептері (факторлары) немесе екеуінің бірдей организмге әсер етуі деп түсінеміз.Сөйлеу тілін меңгеру әр балада әр түрлі кезеңде және әр түрлі уақытта өтеді. Бұл әр түрлі себептерге байланысты жеке үдіріс.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;     Сөйлеу тілінің дамуының кешеуілденің себептері: жүктіліктің кезіндегі және туған кезіндегі патология,есту мүшесінің зақымдануы, баланың психикалық дамуындағы жалпы артта қалуы, әлеуметтік депривацияның себептері.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;    Тіл кемістіктерін, оларды туғызатын себептерге байланысты &lt;strong&gt;екі топқа&lt;/strong&gt; бөлуге болады:&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;А) табиғи тіл кемістіктері (органикалық)&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;Б) функционалды тіл кемістіктері;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;      Сонымен сөйлеу тілінің дамуы мен оның бұзылуын түзету және сақтандыру -логопедиялық ықпал жасау барысының негізгі бағыты болып есептеледі. Жиі кездесетін күрделі сөйлеу тіл кемістігін түзету үшін арнайы мамандардың кешенді көмегі қажет.Сол үшін баланы жан-жақты,толық тексеру керек. Медициналық,психологиялық және педагогикалық диагностикалар арасында шектес ғылымдар сияқты тығыз байланыстар бар.Сол үшін неғұрлым толық хабар алу үшін кешенді медициналы-психологиялы-педагогикалық диагностика қажет.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;     Диагностика – бұл диагноз қоюдың теориясы мен тәжірибесі.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;     &lt;strong&gt;Біріншісі –&lt;/strong&gt; диагнозды қою,бұнымен теоретикалық диагностика тығыз байланыста.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;     Екіншісі – &lt;/strong&gt;тәжірибелік диагностиканың шұғылданатын диагнозды қою әрекетінің өзі. Диагностың негізгі мақсаты жекеліктен жалпыны, типтік, әдеттегіні көру. Диагностың негізгі мақсаты жекеден жалпылықты,ортақтықты, типтілікті көру, анықтау.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;«Диагноз»&lt;/strong&gt; - бұл әрқашан жалпы сипаттағы нақты жағдайды анықталған құбылысқа, көрініске әкеліп,жеткізіп,қорытындысын шығару. Әдетте жинақы,біртұтас,тұтастық диагноз көптеген жекелікті жинақтау нәтижесі, қорытындысы ретінде пайда болады. Педагогикалық диагностика өзінің мақсаты, міндеті, қолдану саласы бар ретінде қалыптасып, ғылымға дербес,жеке сала ретінде 20 ғасырдың екінші жартысында бөлініп шықты.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;     Қазақстан Республикасының «Мүмкіндіктері шектелген балаларды әлеуметтік және медициналық-педагогикалық коррекциялық қолдау» Заңына сәйкес Қазақстанда өмірінің алғашқы айларынан бастап-ақ дамуында мәселесі бар балаларға диагностикалық-түзете дамыту көмегін көрсету үшін ерте жастағы балаларға ерте көмек көрсету жүйесі ендіріле бастады.Балалар емханаларында және алғашқы медициналық-санитарлық мекемелерінде балалардың психофизиологиялық даму ерекшеліктерін анықтауды ұйымдастыру: балалардың кемшіліктерін дер кезінде анықтап, қажет болған жағдайда кешенді түрде терең зерттеу және көмек көрсету үшін оларды ПМПК-ке жіберу. Баланы скринингті тексеруден өткізген дұрыс. Скринингті тексерудің міндеттері: сөйлеу тіл кемістігі бар балаларды анықтау;оларды терең зерттеп, кешенді тексеру және түзете дамыту,тәрбиелеу, оқыту мәселелерін шешу мақсатында психологиялық-медициналық-педагогикалық кеңестерге жолдама береді.Сөйлеу тiлiнiң бұзылуын саралауды, сөйлеу тiлiнiң даму ерекшелiктерi мен деңгейiн, сондай-ақ оның интеллектуалдық даму деңгейiне сәйкестiгiн анықтауды логопед басқа мамандармен жүзеге асырады.Сөйлеу тіл кемістіктерін анықтау үшін невропатолог дәрігердің тексеруінен өткен дұрыс.Себебі бұл сөйлеу тіл кемістіктерінің себептерін анықтап,балаға қажетті емдеу жолдарын көрсетеді.Сөйлеу тіл бұзылымдарының себептерін анықтағаннан кейін, психофизиологиялық еркешелігін,олардың потенциальды (ықтимал,болуы мүмкін) -ішкі мүмкіндіктерін, қабілеттерін ескере отырып, мүмкіндігінше кемістігінің орнын толтыруға, қалпына келтіруге жағдай туғызып, түзету жолдарын қарастырады.Тіл кемістігі бар балаларды ПМПК жағдайында диагностикалау және кеңес беруді ұйымдастыруда, жұмысын құрудың жалпы қағидаларына (тәртіпаралық және отбасы-орталық) сүйенеді.Тәртіпаралық тексеру ПМПК пен әр саладағы мамандардың бірлесіп тексеруі, оның нәтижесін талқылағаннан кейін шыққан ақырғы қорытынды мен нұсқауды бекітуді ұсынады.Дамуында кемістігі бар балалармен емдеу және түзету жұмыстары ертерек басталса,соғұрлым жетістіктері сәтті болады.Баланың дамуындағы ерте кезеңінде көрсетілген психологиялық-педагогикалық көмектер кемістіктерді жартылай немесе толықтай жеңуге мүмкіндік туғызып,балалар мен жасөспірімдердің әлеуметтік бейімделуін дамытып, мүмкіншілігі шектеулі балалардың санын азайтады.Қорытындылай келе ерте коррекциялық араласу медициналық-психологиялық-педагогикалық абилитация және реабилитация көзқараста ғана емес, сонымен әлеуметтік-экономикалық және этикалық көзқараста тиімді демекпін.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt; &lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;Логопедиялық тексеруді комплекстік өткізудің технологиясы ( &lt;u&gt;дислалия, ринолалия, дизартрия, кекештену&lt;/u&gt; )&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt; &lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt; &lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt; &lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt; &lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;       &lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;strong&gt;Дислалия гректің dis –бұзылу, logos сөйлеу&lt;/strong&gt; деген сөздерінен құралған. Қазіргі уақытта дислалия дегеніміз есту қабілеті дұрыс және сөйлеу тілі аппаратының иннервациясы сақталған қалпында сөйлеу тіліндегі дыбыстардың айтылуының бұзылуы. Этиологиялық себептері бойынша &lt;strong&gt;дислалия механикалық /органикалық/ және функционалдық болып екі түрге бөлінеді.&lt;/strong&gt;  &lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;       &lt;strong&gt;Механикалық /органикалық/ дислалия дегеніміз&lt;/strong&gt; сөйлеу тілі аппаратының сыртқы органикалық, оның сүйегі мен бұлшық еттері құрылысы ақаулықтарының салдарынан сөйлеу тіліндегі дыбыстарының дұрыс айтылмауы. Тіл астындағы сіңірдің қысқалығы механикалық дислалияның біршама жиі кездесетін себептеріне жатады. Бұл ақаулықта тілдің қалыпты деңгейден нашар қимылдауы себебінен өте қысқа тіл асты желбезегі оның жоғары көтерілуіне мүмкіндік бермейді. Одан басқа, тілдің ауызға зорға сиып тұратын өте үлкендігінен, жөнді бұрыла алмауынан да, дыбыс шығарудағы сөйлеу тілі мүшелерінің әрекеті бұзылады. Жақ сүйектері құрылысының ақаулықтары үстіңгі және астыңғы тістердің ауытқуына себеп болады. Үстіңгі тістер астыңғы тістермен қабысқанда дәлме-дәл қиюласып түйіскенде тістену дұрыс болып шығады. Тістенудің ауытқуларының бірнеше түрлері болады.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;Кемиек /прогнатия/&lt;/strong&gt; – үстіңгі жақ сүйегі алға қатты шығып тұрады. Осының салдарынан үстіңгі тістер астыңғы тістермен тістенбейді.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;Опырауыз /прогения/&lt;/strong&gt; – астыңғы жақ сүйегі сойдиып алға шығып кетеді де, қабысқанда үстіңгі тістер астыңғы тістердің жағына түсіп тұрады. Тістердің қабыспауы – үстіңгі және астыңғы жақ сүйектеріндегі тістер қабысқанда тістенбей, аралары ашық қалады. Кейбір жағдайларда тістенбей қалу тек тістердің арасында болады. Азу тістердің қабыспауы – сол жақтың, оң жақтың және екі жақтың болуы мүмкін. Тістердің орналасу құрылысы дұрыс болмай, қатарларының бұзылуынан сақаулануы мүмкін. Мысалы, тістердің арасының алшақтығынан және ретсіздігінен сөйлегенде тілдің ұшы сыртқа шығып кетіп, сөздің анықтығы бұзылады. Стомотолог – дәрігерлер арнайы шина қою арқылы тістерді және жақ сүйектерін реттейді. Сүйегі әлі қатаймаған 5-6 жастағы кезінде қойылған шинаның әсері өте күшті болады. Сөйлеу тіліндегі дыбыстардың айтылуына дұрыс қалыптаспаған таңдай құрылысы да зиян тигізеді. Тар, өте жоғары немесе керісінше аласа, тегіс таңдай сөйлеу тіліндегі дыбыстардың көпшілігінің дұрыс айтылуына кедергі келтіреді. Еріннің қалыңдығы, астыңғы еріннің салпиып тұруы, немесе қысқа әрі қимылдайтын үстіңгі ерін, ерін және ерінтісті дыбыстарының анық айтылуына кедергі келтіреді.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;      &lt;strong&gt;Функционалды дислалия дегеніміз&lt;/strong&gt; дыбыс шығару аппаратында ешқандай кемістік болмаса да, сөйлеу тілі дыбыстарының дұрыс айтылмауы. Басқа сөзбен айтқанда ешқандай органикалық негіз жоқ. Функционалды дислалияның көп тарауының бір себебі баланың сөйлеу тілін үйде дұрыс тәрбиелемеуден. Кейде ересектер, баланың былдырлаған сөзін қызық көріп, ұзақ уақытқа дейін оған өзі де бейімделіп шолжыңдасып сөйлесетін болады. Қортындысында көп уақытқа дейін баланың сөйлеу тіліндегі дыбыстардың дұрыс айтылуының дамуы кешеуілдеп калады. Баланың сақаулығы еліктеуден де болуы мүмкін. Қағида бойынша балаға сөйлеу тіліндегі дыбыстарды әлі дұрыс қалыптаспаған жас баламен әрдайым қатысып, сөйлесіп жүрудің де зияны тиеді. Бала үйдегі ересек адамдардың сөйлеу тіліндегі дыбыстардың бұрмалауына жиі еліктейді, балаға әсіресе сөзі түсініксіз, тілі мүкіс немесе өте жылдам сөйлейтін адамдардың арасында көп болып, сөздерін тыңдаудың да ерекше зияны тиеді. Балаға үйдегі адамдардың екі тілде сөйлеуі де кедергі болады. Бала әр тілде сөйлеу кезінде бір тілдің айтылу ерекшелігінен екінші тілдің айтылу ерекшелігіне жиі ауысып отырады. Балалардың дыбыс айту кемшіліктері өнегесіз тәрбиенің себебінен де жиі пайда болады, баланың сөйлеу тіліндегі дыбыстардың айтылуына жанында жүретін ересек адамдар мүлде көңіл аудармайды. Сөздегі дыбыстардың қателігін түзетпейді, өз сөзімен түсінікті етіп анық айтудың үлгісін көрсетпейді. Басқаша айтқанда баланың сөйлеуге дағдылануының дұрыс ересектердің жүйелі ықпал жасауы тиіс. Баланың сөйлеу тіліндегі ақаулық есту қабілетінің жетілмеуінен де болуы мүмкін. Айтылуы бір-біріне ұқсас дыбыстарды ажыратуда баланың қиналатындығы байқалады. Мысалы: ұяң және қатаң дауыссыздарды, жіңішке және жуан, ысқырық және ызың дыбыстарды айтқанда. Қортындысында, дыбыстардың дұрыс айтылуының дамуындағы бұндай қиыншылықтар ұзақ уақытқа кешігеді. Сонымен бірге дыбыстардың сөйлеу тіліндегі кемшіліктері, әсіресе сөздердегі алмастырулары мен шатастырулары уағында фонематикалық есту қабілетінің қалыптасуына зиянын тигізуі мүмкін., ал егер олай болса, қалған жағдайда, оның салдары жалпы сөйлеу тілінің толық дамымауына және жазуы мен оқуының бұзылуына себебін тигізетіні сөзсіз. Сақаулық сонымен қатар дыбыс шығарудағы сөйлеу мүшелері: тілдің, еріннің, төменгі жақ сүйектерінің нашар қимылдауларынан да болуы мүмкін. Соның салдарынан бала тілін қалыптағы жағдайда дұрыс ұстап тұра алмайды немесе қажетті қимылдарды тез арада орын алмастыра алмайды.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;    &lt;strong&gt;Дислалия сонымен бірге есту қабілетінің нашарлығынан&lt;/strong&gt; да болуы мүмкін. Керең балалардың 10% -на дейінгілерінің сөйлеу тіліндегі дыбыстардың айтылуы бұзылған.  Бұндай жағдай ызың мен ысқырық, ұяң және қатаң дауыссыз дыбыстарды бөлшектеп мүшелегенде байқалады. Дислалияның ауыр және ұзаққа созылуына баланың ақыл-ойының жеткіліксіз дамуы да себеп болуы мүмкін. Іштен туа біткен ақыл-ойы кеміс балалардың 55% – тен көпшілігі сөйлеу тіліндегі дыбыстарды дұрыс айта алмайтындығы белгілі. қатысуын онша керек етпейтін м,н,т,п дыбыстары сирек бұзылатыны, ал басқа дауыссыз дыбыстардың кезе келгені жиі бұзылып айтылатындығы байқалады. Әсіресе сөйлеу тілі мүшелерінің қиын айтылатын р,л  тіл дыбыстары, ысқырық (с,з,ц) және ызың (ш,ж,ч,щ) дыбыстары жиі бұзылады. Әдетте қатаң және ұяң дауыссыздар сыңарларын мен қоса бірден бұзылады. Мысалы: бала, с,з, дыбыстарын дұрыс айтпаса, онда олардың жіңішке сыңарларының да ақауы болады.  Р,л дыбыстарының ғана жіңішке сыңарлары көбінесе дұрыс айтылады, өйткені бұл дыбыстардың жіңішке сыңарлары сөйлеу тілі мүшелерінің ыңғайына қарай келіп тұрады. Баланың сөйлеу тіліндегі дыбыстардың бұзылуы түрліше болады, мысалы, кез келген бір дыбыс сөз ішінде айтылмай түсіп қалса, ал қайсы бірі оларды бұрмалап немесе басқа дыбыспен алмастырып айтуы мүмкін. Бұзылудың осы түрлерін жеке-жеке қарастырып көрейік.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;     Сөйлеу тіліндегі дыбыстардың түсіп қалуы сөздің басында, ортасында және аяғында кездесуі мүмкін. Мысалы: ракета-акета, тарақ-таақ, батыр-баты. Сөйлеу тіліндегі дыбыстардың айтылуын бұрмалаған кезде тіл дыбыстарының жүйесінде болмаған түсініксіз дыбыстарды шығарады. Мысалы: Р дыбысын айтқанда жұмсақ таңдайдың артқы жағының шеті дірілідеп, қырылдаған дыбысын немесе кішкентай тіл тербетіліп, көмейден ырылдаған тұрпайы «р» дыбысы, тілін шайнап «с» дыбысын, тілін бұрап езуін «ш» дыбысын, еріндерін үрлеп «л» дыбысын шығарды. Тіл дыбыстарының жүйесіндегі бір дыбыс екінші дыбыспен алмастырылып айтылады.  Алмастырулардың мынадай түрлері болуы мүмкін:&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;1.Жасалу жолдары жағынан ұқсас, сөйлеу тілі мүшелеріндегі айтылуында айырмашылығы бар дыбыстар алмастырылады, мысалы тіл артық түзелмелі (шұғыл) дыбыстарын тіл алды т.д шұғыл дыбыстарына алмастырылады. (Кәмила – Тәмила, гүл – дүл);&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt; &lt;ol start=&quot;2&quot;&gt;&lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Сөйлеу мүшелеріндегі айтылуы ұқсас, жасалу жолдарының айырмашылығы бар дыбыстар алмастырылады, мысалы, тіл алды «с» дыбысы тіл алды «т» дыбысына алмастырылады. (сабын-табын);&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Жасалу жолдары ұқсас, ал сөйлеу тілі мүшелерінің әрекеті бойынша айырмашылығы бар «с» дыбысына алмастырылады. Мысалы: Самат- фамат ж.т.б. 4. Сөйлеу тілі мүшелеріндегі айтылуы мен жасалу жолдары ұқсас дыбыстар дауыстың қатысуымен шығатын дыбыстармен, мысалы, ұяң дыбыстар қатаң дыбыстармен алмастырылады. (болат-полат, қозы-қосы);&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Жасалу жолдары ұқсас дыбыстар мен сөйлеу мүшелерінің белсенді әрекеттері бойынша шығатын дыбыстар жуан және жіңішке белгілерімен айқындалатын дыбыстармен, мысалы: жіңішке дыбыс жуан дыбыспен, жуан дыбыс жіңішке дыбыспен алмастырылады: (пяз-паз, ерік-ерык): Сөйлеу тілінде айтылуы бұзылған дыбыстардың мөлшері бойынша дислалия қарапайым және күрделі болып бөлінеді. Егер сөйлеу тілінің айтылуында бұзылған дыбыстардың саны төртке дейін болса, оны қарапайым, ал одан көп болса күрделі дислалия дейді. Егер сөйлеу тілінің айтылуында бұзылған дыбыстардың ақаулықтары дыбыс шығарудағы сөйлеу тілі мүшелерінің әрекетіндегі бір топтағы (мысалы, ысқырықтар) дыбыстарда болса, оларды &lt;strong&gt;мономорфиялық дислалия&lt;/strong&gt; дейді. Егер бұндай ақаулықтар дыбыс шығарудағы сөйлеу тілі мүшелерінің әрекетіндегі бірнеше топтардағы /мысалы, ротацизм, сигматизм және ламбдацизм/ дыбыстарда болса, оларды &lt;strong&gt;полиморфиялық дислалия&lt;/strong&gt; дейді. Белгілі бір топтағы дыбыстардың айтылуындағы ерекшеліктеріне қарай дислалия мынадай түрлерге бөліндеі: &lt;strong&gt;1.Сигматизм&lt;/strong&gt; – гректің сигма деген әрпінің дыбысталуымен ысқырық /с,сі, з, зі ,ц/ және ызың /ш,ж,ч,щ/ дыбыстарының айтылу мүкістіктерін білдіреді. Мүкістіктер – сөйлеу тіліндегі дыбыстардың айтылуында ең көп тараған түрлері.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt; Ротацизм&lt;/strong&gt; – гректің ро деген әрпі р дыбысын білдіреді, /р,рі/ дыбыстарының сөйлеу тілінің айтылуында болатын мүкістік.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;/ol&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;3.Ламбдацизм&lt;/strong&gt; – гректің ламбада деген әрпі л дыбысын білдіреді, /л, лі/дыбыстарының сөйлеу тілінің айтылуында болатын мүкістік.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt; &lt;ol start=&quot;4&quot;&gt;&lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt; Сөйлеу тіліндегі&lt;/strong&gt; айтылуында болатын таңдай дыбыстарының ақаулықтары; &lt;strong&gt;Каппацизм &lt;/strong&gt;– к, кі, дыбыстары; &lt;strong&gt;Гаммацизм &lt;/strong&gt;– г, гі, дыбыстары; &lt;strong&gt;Хитизм&lt;/strong&gt; – х, хі, дыбыстары; &lt;strong&gt;Йотацизм&lt;/strong&gt; – й дыбысы; /гректің капп, гамма, хи, йота деген әріптері к,г,х,й дыбыстарын білдіреді/.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;/ol&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;5.Ұяң дауыссыз дыбыстарының ақаулығы&lt;/strong&gt; – сөйлеу тіліндегі ұяң дауыссыз дыбыстарының айтылуындағы ақаулықтар. Бұндай ақаулықта ұяң дауыссыздар өздерінің қатаң дауыссыз сыңарларымен орын алмастырады: в-п, д-т, в-ф, з-с, ж-ш, г-ғ, к-қ. Бұндай ақаулықтар құлағы нашар еститін керең балаларда жиі кездеседі.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt; &lt;ol start=&quot;6&quot;&gt;&lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt; Жіңішке дауыссыз дыбыстардың ақаулықтары&lt;/strong&gt;. Сөйлеу тіліндегі жіңішке дауыссыздардың өздерінің қатаң дауыссыз сыңарларымен орын алмастыру ақаулықтары: ді – д, пі – п, кі –к, рі –р. Өздерінің жіңішке сыңарлары жоқ ш, ж, ц дыбыстары мен қатаң сыңарлары жоқ ч,щ,й дыбыстарында бұндай ақаулықтар кездеспейді.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;/ol&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt; &lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt; &lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt; &lt;ol start=&quot;2&quot;&gt;&lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;&lt;u&gt; ДИЗАРТРИЯҒА ШАЛДЫҚҚАН БАЛАЛАРДЫ ТЕКСЕРУ&lt;/u&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;/ol&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;      Дизартрияға шалдыққан балаларды&lt;/strong&gt; оқытудың алдында сөйлеу тілі мүшелерінің қозғалуын, дыбыстарының айтылуын және жалпы сөйлеу тілін егжей-тегжейлі мұқият тексереді. Логопед оқушылардың сөйлеу мүшелерінің және ымдау бұлшық еттерінің жансыздану дәрежесімен таныс болу керек, себебі сөйлеу тілі мүшелеріндегі тиісті дыбыстардың бұзылуы осымен анықталады. Тексеруді мимикалық бұлшық еттердің тыныштық қалпында тұрғандағы жағдайын бақылаудан бастайды. Бұндай кезде құрамы еріндерінің жиектерінің сипаты мен олардың бір тұтас жымқырылып қабысатыны анық көрінеді, мимикалық бұлшық еттерінің күштеп қимылдауының гиперкинезі бар-жоқтығы анықталады. Баланың аузын жауып тұруына, алдымен екі көзін бірдей, сосын кезек-кезек қысуына, қасын жиыруына шамасының қаншалықты жететіндігін тексереді, біріккен қимылдардың пайда болуын белгілейді. Қимылдардың қызметтерін тексеруді әртүрлі жүктеме салып бірнеше рет қайталап жүргізу қажет. Бұндай тексеруде әрбір қимылдың сапалылығы жағын, оның құндылығын немесе құнсыздығын белгілейді. Осы тексеруде қимылды іске қосылған уақытын, қимылдық әлсіреуін, оның шапшаңдығы мен ырғағының көлемінің өзгеруін, сондай – ақ біріккен қимылдардың пайда болуын жазып тіркейді. Қимылдардың бірнеше рет қайталауы кезінде әлсіздіктің көмескі түрлеріне айқындалуы мүмкін. Бұндай жүктеме кезінде дизартрияда байқалатын сілекей ағуының пайда болуы мүмкін. Логопед баланың қою және сұйық тағамды қалай шайнайтынын және қалай жұтатынын, жиі шашалатын – шашалмайтынын, нәрестені жас кезінде қалай тамақтандырғандарын ата-анасынан сұрап біліп анықтау керек. Сөйлеу мүшелерінің қозғалуын тексеруге кіріспес бұрын оның құрылысын ерекшеліктерін және анатомиялық сипатын белгілеу қажет.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt; 1.Еріндері:&lt;/strong&gt; үстіңгі еріннің жарылуы, хирургиялық емдеуден кейінгі тыртығы.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;2.Тістері:&lt;/strong&gt; дұрыс тістенбеуі және тістердің орналасуы.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;3.Тіл:&lt;/strong&gt; добал және тіл асты сіңірлерінің қысқалығы, тілі үлкен жіңішке. &lt;strong&gt;4.Қатты таңдай:&lt;/strong&gt; тар, дөңес қатты таңдайдың жарылуы, шырыш асты тестік. &lt;strong&gt;5.Жұмсақ таңдай:&lt;/strong&gt; қысқа жұмсақ таңдай, кішкентай тілдің айырылуы, оның болмауы. Логопед содан кейін сөйлеу мүшелерінің қозғалуын тексереді. 1.Еріндердің қимылдары: қабысу, керілу, алға созылуы.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;2.Астыңғы жақтың қимылдауы: ауызды ашу және жабу.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt; &lt;ol start=&quot;3&quot;&gt;&lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Тілдің қимылдары: алға-артқа, жоғары – төмен, оңға-солға тілді жалпайту, сүйірлей шығару.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;/ol&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt; 4.Жұмсақ таңдайдың жағдайы: а дыбысын екпіндетіп айтқан кезде таңдай шымылдығының көтерілуі, дауысты дыбыстарды айтқан кезде ауа ағыны мұрын жолынан өте ме жоқ па, ауа ағынының бір қалыптылығы, жұтқыншақ рефлексінің бар – жоқтығы /жұмсақ таңдайға қалақшаны жеңіл ғана тигізгенде лоқсу қимылының пайда болуы/.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Жалған сопақша ми қатты сал болып қалған жағдайда еріндері, тілі және сөйлеу мүшелерінің басқа да бөліктері өз беттерінше еркін қимылдай алмауы мүмкін, сонда да кейбір рефлекторлық қимылдарды анықтау қажет. Мысалы: жымиып күлген кезде еріндерін кереді, тағамды ауызға апарғанда еріндері алға созылады, қалақшаны тигізген кезде тілді тартып қалады, жақ керілген кезде жұмсақ таңдайды қимылдатады, есінейді және басқалар. Дауыс құрлымының және жұмсақ таңдайдың паретикалық жағдайы оның тыныс алуына дауыстың пайда болуына әсерін тигізеді. Дауыстың мұрыннан маңқаланып, қарлығып, әлсіреп сарыны өзгеріп есітілетіні байқалады. Тынысы әдеттегідей жеңіл, біркелкі емес демді сыртқа шығаруы қысқа. Сонан кейін жалпы қабылданған тәсіл бойынша дыбыстардың айтылуы тексереледі. Бұнда сөйлеу мүшелерінің ерекшеліктерін, сөйлеу мүшелерінің міндетіне кіретін дыбыстардың қимылдарының анықталғанын, бір дыбыстан дауыссыздардың қатар келгенде екіншісіне өтуіндегі бір қалыптылығын түсініксіз пайда болуын көрсетеді. Айтылуындағы ақаулықтардан басқа сөздің буындық құрамын меңгеру деңгейіне де назар аудару керек. Сөйлеу тіліндегі дыбыстардың айырмашылықтарындағы ерекшеліктерін анықтайды. Балаға логопедтің соңынан қарсы дыбыстың буындар тізбегін қайталауды ұсынады. Мысалы: та-па, ша-са, ла-ра-ла және басқалары. Балалар бұл дыбыстарды жай айтатын болғандықтан, дұрыс айтылатын дыбыстарын қоспай тек тексерілетін дыбыстарды біліп және бөліп алуға есептеп балаға тапсырма беріледі. Сонымен, көп буындарды дауыстап атай бастағанда ол солардың арасынан белгіленген дыбысты немесе буынды естісімен қолын көтеру керек. Мысалы: керекті са буынын ша-ча-ца- буындарының арасынан бөліп алады. Сонымен бірге айырмашылығы бір дыбыспен бөлінетін сөздерді айыруды тексереді. Мысалы: қора-қоға, мал-май, есік-етік, қазық-қасық. Мектеп жасындағы балалардың дыбыстық талдаудағы дағдылануын анықтайды. Оқушыларға мынандай тапсырмалар беріледі:&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;1.Сөздің басынан екпінді дауысты бөліп алу;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt; &lt;ol start=&quot;2&quot;&gt;&lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Тексерілетін дыбысы бар сөзді табу;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;/ol&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;3.Тексерілетін дыбыстан басталатын сөздерді іріктеп алу.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt; &lt;ol start=&quot;4&quot;&gt;&lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Аты тексерілетін дыбыстан басталатын бейнелі суреттердің іріктеп алу.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;/ol&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;      Топтағы бейнелі суреттердің ішінде аттары тексерілетін дыбыстармен жиі шатастырылатын дыбыстардан басталатын суреттер де бар.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt; &lt;ol start=&quot;5&quot;&gt;&lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Аттары қатаң және ұяң, ызың және ысқырық, р және л және басқалары сияқты жиі шатастыратын дыбыстардан басталатын суреттерді бөлу.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;/ol&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;6.Дыбыстардың сөздің ішінде қолданылатын ретін және олардың әр қайсысының орнын анықтау.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;        Дизартрияға шалдыққан балаларды тексеру кезінде тек жиі шатастыратын дыбыстардың айырмашылығындағы ерекшеліктерін ғана емес, сонымен бірге сөйлеу мүшелеріндегі олардың нашар ажырататын дауысты дыбыстарын да анықтау керек. Оқуға барып сауатын ашып жүрген балалардың жазуы мен оқуына дағдылануын тексереді. Оқушыларға әріптерден, сөздіктерден және жекелеген сөйлемдерден жат /диктант/ жазу жазғызады немесе қиылған әріптердің ішінен керекті дыбыстарды атауын ұсынады. /… «мынау қандай әріп?», «а,с әріптерін көрсетіңдер…»/. Содан кейін бейнелі сурет бойынша сөз және сөйлем құрастырып оны жазу, бейнелі суреттің мазмұнын баяндап шығу сияқты күрделірек тапсырма берілуі мүмкін. Анықталған қателерді талдайды, сосын дыбыстардың және буындардың алмасулары, түсіп қалулары, орын ауыстырулары сияқты ерекше қателерді; септік жалғаулардың дұрыс жалғанбауы, жалғаулықтардың түсіп қалуы немесе алмастырулары, сөздердің қиысуындағы және меңгеруіндегі қателер сияқты оқушылардың жалпы сөйлеу тілінің дамуындағы көрінетін кемістіктерді белгілі бір топтарға бөліп жүйелейді. Одан кейін әріптерді, әртүрлі буындық құрылыстарды, арнайы іріктеп алынған сөз тізбегін оқи алатындығын және оқығанын түсінуін тексереді. Сөйлеу тілінің лексико-грамматикалық жағының даму деңгейін жалпы сөйлеу тілі толық дамымаған балалар үшін емделіп жетілдірілген тәсілдердің жәрдемімен тексереді. Лексикасын тексерген кезде дизартрияға шалдыққан балалар үшін заттың аты айтарлықтай қиындық туғызатынын ескеру қажет. Сондықтан егер бала заттың атын атаудан бас тартса, оның онда енжарлық сөздігінде бұндай сөздің бар – жоғын тексеру қажет. Жүргізілген тексерудің нәтижесінде логопед сөйлеу мүшелерінің және оның айтылуындағы дыбыстардың бұзылуы туралы мәлімет алып қана қоймайды, сонымен бірге жалпы сөйлеу тіл дамуының деңгейінен де хабарлар болады.   &lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;&lt;u&gt; &lt;/u&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;&lt;u&gt; &lt;/u&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;&lt;u&gt; &lt;/u&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;&lt;u&gt; &lt;/u&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt; &lt;ol start=&quot;3&quot;&gt;&lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;&lt;u&gt; РИНОЛАЛИЯҒА ШАЛДЫҚҚАН БАЛАЛАРДЫ ТЕКСЕРУ&lt;/u&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;/ol&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;       Таңдай жұтқыншақтың қабысуындағы қызметінің бұзылуының  ерекшеліктеріне байланысты ринолалия әртүрлі болады.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;Жабық ринолалия.&lt;/strong&gt; &lt;strong&gt;Бітеу ринолалия&lt;/strong&gt; сөйлеу тіліндегі дыбыстардың айтылуы кезінде мұрынан жақсы естілудің физиологиясының төмендігін сипаттайды. Мұрын жолды м,н,ң,ц дыбыстарының дұрыс айтылатындығы үндерінің өте ашық естілетіндігі байқалады. Бұл дыбыстардың артикуляциясының барысында мұрын жұтқыншақ ашық қалады да ауа мұрын жолына кіріп кетеді. Егер мұрыннан шығатын үн жақсы естілмейтін болса онда бұл дыбыстар м, м-б, б; н, н-д, д,н, ң-ғ болып ауыздан айтылады. Жабық ринолалияға шалдыққан кезде мұрын жолды дауыссыздардан басқа дауысты дыбыстардың да дұрыс айтылуы бұзылады. Бітеу ринолалияда дауысты дыбыстарды айтқан кезде өлімсіреп мыңқылдаған үн шығады. Жабық ринолалия пайда болуының себебі мұрын кеңістіктеріндегі органикалық өзгерістердің немесе таңдай мен жұтқыншақтың қабысуындағы функционалдық бұзылудың салдарынан болады. Органикалық өзгеріс ауыруға шалдыққан мұрынның ауа өтетін жолы тарылып тыныс алуының қиындап кетуі салдарынан болуы мүмкін. Алдыңғы жабық ринолалия мұрынның артқы бөлігінің төменгі қабыршағының қалыптан тыс ұлғайып кетіп /гипертрофия/ тұрақтап ұзаққа созылуынан /хронический/ кеңсіріктің клегей қабығының қабынуынан мұрын шеміршегінің майысуынан, мұрын жолының ісуінен пайда болады. Артқы жабық ринолалия балаларда жиі кездесетін тамақ, көмекей бездерінің шамадан тыс ісіп кетіп ұлғаюының салдарынан, мұрын жұтқыншақ қабынуынан, мұрын жұтқыншақтың фибромасы немесе басқадай ісіктерінен пайда болады. Функционалды жабық ринолалия балаларда жиі кездеседі, бірақ анықталуы әруақытта дұрыс бола бермейді. Оның бір ерекшелігі мұрын жолының өтімділігі жақсы және мұрыннан тыныс алуы бұзылмаған жағдайда пайда болады. Функционалды жабық ринолалия мұрын және дауысты дыбыстардың әуезділгі органикалық жабық ринолалияға қарағанда күштірек болуы мүмкін. Оның себебі жұмсақ таңдай фонациясының және мұрын жолда дыбыстардың айтылуы кезінде әдеттегісінен жоғары көтеріліп кетеді де дыбыс толқынымен мұрын жұтқыншаққа баратын жолды жауып қалады. Бұл сияқты ауруға шалдыққан балаларда байқалады. Органикалық бітеу ринолалия кезінде ең алдымен мұрын қуысының тарылуын жояды. Мұрыннан дем алуы қалай дұрысталса, ақаулық та солай жоғалады. Егер мұрын жолының таралуын жойғаннан кейін де бітеу ринолалия немесе ринолалия дағдылы тұлғасынан өзгермесе, онда оған функционалды бітеу ринолалияда балаларға мұрын жолды дыбыстарды айтқызуды жүйелі түрде жаттықтырады. Ауаны ауыздан және мұрыннан ішке жұтуды, сосын осы жолмен тысқа шығуды дифференциялау бойынша дайындық жұмысы жүргізіледі. Содан кейін дауыс жаттығуларды арқылы тыныс жолын орнықтыру жаттығуларды қиындатылады. Сондай-ақ қозғалысты жаттығуларды қолданғанда тыныс жолының қимылдарын қолдың, дененің қимылдарымен байланыстырудың пайдасы бар. Балаларға мұрынның желбезегі дірілдейтіндей етіп дыбыстарды созып айтуды үйретеді. Онан әрі мектеп жасына дейінгі балаларды дауысты дыбыстарды аздап мұрыннан естілетіндей етіп па,пе,пу,пе,пи буындарын айтуды талаптандырады. Осы тәсілмен дауыссыз дыбыстарды да мұрын жолды дыбыстардың алдында жаттықтырады. Бала бұл буындарды дұрыс айтуды үйреніп алған соң, енді ішінде мұрын жолды дыбыстарды бар жаңа сөздерді дұрыс айтуға жаттыға бастайды. Мұрын жолды дыбыстарды бар сөздерді мұрыннан анық естілетіндей етіп дауысын созып қатты айтуға тырысу керек. Жаттығу жұмысының қортындысы дауысты дыбыстарды әрі ұзақ, әрі қысқа және қатты айтумен аяқталады. Сонымен қатар бұндай жаттығуды әннің ырғағымен де орындайды. Функционалды жабық ринофонияны түзету жұмысы көп емес. Ал ринолалияны алдын ала болжау қиын болғандықтан түзету жұмысының мерзімі де ұзақтау. Оның себебі функционалды бітеу ринолалияның артикуляциясындағы дыбыстардың ақаулықтарын да жоюға тура келеді. Сондай-ақ ринолалияның бұндай түрлеріне шалдыққан балалардың психикалық дамуына кейбір ерекшеліктер де жиі байқалап қалады.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;&lt;u&gt;АШЫҚ РИНОЛАЛИЯ&lt;/u&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;      Ауыз бен мұрын жолы аралығында қақпа жабық тұрған кезде дауыс дірілі ауыз жолы арқылы өтеді де сөйлеу мүшелеріндегі дыбыстар дұрыс айтылады. Егер ауыз бен мұрын жолының аралығындағы қақпа толық жабылмай бір шеті ашық қалса ауа дірілі мұрын жолына өтіп кетеді. Соның нәтижесінде ауыз бен мұрын жолының аралығындағы қақпа бұзылған жағдайда дауыстың үні жаңғырып естілетін болады. Бұндай жағдайда, әсіресе дауысты дыбыстарды айтқан кезде үннің әуезі өзгереді. Дауысты дыбыстардың ішінде и мен у дыбыстарының үн әуездері көбірек өзгереді, өйткені бұл дыбыстардың артикуляциясында ауыз жолы басқаларына қарағанда көбірек тарылады. Е мен о дыбыстарын айтқанда үн әуездері білінер – білінбес қана естіледі. Ал а дыбысының мұрыннан естілуі тіпті білінбейді десе де болады, өйткені ол дауыстың айтқанда ауыз жолы кең ашылады. Ашық ринолалияда дауысты дыбыстардың үн әуездерінің бұзылуымен қатар кейбір дауыссыз дыбыстардың да үн әуездері бұзылады екен, ысқырық /свистящих/ және ызың /шипящих/ дыбыстарды айтқан кезде қырылдап естіледі. /ф,в,х/ сол сияқты ерін-тіс /п,б,д,т,к,қ,г,р/ және үнді /л,р/ дыбыстарын айтқан кезде де үн әуездері ашық естілуі үшін дұрыс айтылуын қамтамасыз ететін ауыз қуысында ауа қысымы пайда бола алмайды. Ашық ринолалияда ұзақ созып айтқанда шығатын ауа ағынының әлсіздігі сондай, тіпті р дыбысын шығаруға тіл ұшының дірілдеуге шамасы жетпейді. Ашық ринолалия органикалық және функционалдық болып бөлінуі мүмкін. Органикалық ашық ринолалия іштен туа біткен түрлеріне жұмсақ қатты таңдайдың жарылуы жатады. Сыртқы соққының залалына пайда болатын органикалық ашық ринолалия түріне ауыз және мұрын қуыстарының зақымдануы және жұмсақ таңдайдың сыртқы соққының әсерінен сал болып қалуы жатады. Функционалды ашық ринолалияның шығу себептері әртүрлі болуы мүмкін. Бұған баланың сөйлеу мүшелеріндегі дыбыстардың айтылуы кезінде жұмсақ таңдайдың болбырап босаңсуы мысал болады. Функционалды ашық ринолалия талма ауруы /истерия/ ұстаған кезде өздігінен болатын ақау сияқты, ал кейде еліктеу сияқты болып көрінеді. Функционалды ашық ринолалияның бір түрі тамақ, көмей бездерінің ұлғайып кеткен ісігін сылып тастағаннан кейін жұмсақ таңдайдың ұзақ мерзімге дейін қимылдай алмайтындығынан пайда болады. Ашық ринолалияның функционалды түрін тексерген жұмсақ және қатты таңдайдың органикалық өзгерісі байқалмайды. Функционалды ашық ринолалияның белгісі, бұнда әдеттегісінше сөйлеу тіліндегі дауысты дыбыстардың айтылуы бұзылады, ал бұл уақытта тіліндегі дауыссыз дыбыстарды айтқанда таңдай мен жұтқыншақ жақсы қабысады және олардың үндері мұрыннан шықпайды. Функционалды ашық ринолалия болжауы органикалыққа қарағанда едәуір қолайлы. Фонитриалық жаттығудан кейін мұрын жолды әуез жойылады, ал дыбыстардың айтылуының бұзылуын дислалия кемістіктерінде бұрын қолданылған тәсілдерді пайдаланып жояды. Ринолалиядағы таңдай мен еріннің іштен жырық болып туудың себебі логопедия мен бірқатар медицина ғылымы үшін маңызды мәселе болып саналады. /хирургиялық, стомотология, ортодонтия, отоларингология, медициналық генетика және т.б./ Ерін мен таңдайдың жырығы өмірде тараған және іштен дамымаған ауыр кесел. Ерні мен таңдайы іштен жетілмеген бала емшекті өте үлкен қиындықпен сорады. Ерін мен таңдайдың біреуінің жырылуы баланың соруына ерекше қиындық туғызса, ал екеуі бірдей жырылған бала сору қабілетінен мүлде айырылады. Баланың тамақтандырудың қиындығы оның өсуін нашарлатады және ол ауруға шалдыққыш келеді. Жырық балалардың көпшілігі жоғарғы тыныс жолының қабынуы, бронхитқа, қан азаю, өкпенің қабынуы, мешел ауруына бейім болады. Бұндай балалардың лор мүшелерінде: мұрын шеміршегінің қисаюы, мұрын желбезегінің өзгеруі, тамақ көмей бездерінің өзгеруі сияқты потологиялық өзгерістер байқалады. Бұл балаларда мұрындарының ісіп қызаруы жиі болып тұрады. Ісіп қызару барысы мұрынның шырышты қабығына, жұтқыншақтың евстахиев түтігіне ауысып және орта құлақтың қабынуын қоздыруы да мүмкін. Жиі ісулердің созылмалы ауыруға айналуы есту қабілетінің нашарлауына себепші болады. Есту қабілетінің төмендігі әртүрлі дәрежедегі жырық таңдай балалардың шамамен 60-70 % cөйлеу тілін түсінуге аса қиындық туғызбайтын шала еститіндермен айтарлықтай мүкістігі барлар. Ерін мен таңдай құрлысының анатомиялық ауытқуы үстіңгі жақ сүйектің дұрыс дамуына және қиқы-сиқы орналасқан тістердің дұрыс тістенбеуімен тығыз байланысты. Ерін мен таңдайдың құрлысының ақаулығынан пайда болған толып жатқан функционалды бұзылулар дәрігерлердің үнемі бақылап отыруын талап етеді. Қазіргі кезде нәресте өмірінің бірінші жылы бүтіндей педиатардың міндетіне жүктеледі. Ол нәрсетенің күнделікті тамақтандыру ережесін, сақтандыру және емдеу шараларына жетекшілік етеді, қажет болған жағдайда қатынап немесе жатып емдеуге кеңес береді. Үстіңгі ерінді хирургиялық емдеу жолымен қалпына келтіруді нәрестенің дүниеге алғашқы келген күндерінде перезентханада жасалады. Таңдайдың жарығына стоматолог – ортодент әртүрлі аспаптарды, соның ішінде хирургиялық емдеуге дейін тамақтануын жеңілдететін және сөйлеу тілінің дамуына жағдай жасайтын абтураторды қолданады. Отолоринголог құлақтың, мұрын жолының мұрын жұтқыншақтың және көмейкейдің ауруларын анықтайды, өзгерістеріне емдеп алдағы болатын хирургиялық емдеу жұмысына дайындайды. Ой өрісі дамуында ауытқуы бар және жүйке ауруы айқын білініп тұрған балаға невропотолог кеңес береді. Таңдайдың жарығы бар балалар психикасының дамуының жағдайына байланысты психикасына дұрыс дамыған бала, ой-өрісінің дамуы кешеуілдеген бала; ақыл ойы кем бала болып үш түрге бөлінеді. Неврологиялық тексерудің көрсеткеніне қарағанда бас миының зақымданған белгісі әдеттегіше байқалмайды. Кейбір балаларда жекелеген неврологиялық болмашы белгілері бар. Нерв жүйеснің функционалды бұзылуы балаларда едәуір жиі кездеседі, кейде айтарлықтай психогендік әлсіздігі, көтеріңкі қызбалығы да байқалады. Жоғарыдағы айтылғандардан басқа, таңдайдың іштен туа біткен жарығы баланың сөйлеу тілінің дамуына теріс ықпал етеді. Ерін және таңдай жарықтарының сөйлеу тілінің дамымауының қалыптасуына әртүрлі рөл атқарады. Бұл анатомиялық ақаулықтың көлемі мен түріне байланысты. *Жарықтың мынандай түрлері кездеседі: 1. үстіңгі еріннің жырығы, үстіңгі ерін және жақ сүйектер жырығы; 2. қатты және жұмсақ таңдайдың жырығы; 3. үстіңгі еріннің жырығы, тіс түбі қызыл ет өскіні және таңдайдың бір жақты немесе екі жақты жақты жырығы; 4. таңдайдың шырышты қабығы асты жарығы. Жырық ерін мен жырық таңдайда барлық дыбыстар мұрыннан немесе мұрын жолы реңімен айтылып сөйлеу тілін түсініксіз етіп бұзып жібереді. Аузындағы асын жұтқанда мұрын жолына кетіп қалмас үшін бала жастайынан тілінің арт жағын көтеріп мұрын жолын жабатындай дағдыға айналдырған. Бұндай әдет баланың сөйлеу тіл мүшелерінің әрекетін өзгертеді. Сөйлеген кезде бала әдеттегідей аузын аз ашады және тілінің үстін қалыптағысынан жоғары көтерді. Тілдің ұшы осыған байланысты жеткілікті мөлшерде қимылдайды. Бұндай әдет сөйлеу тілінің сапасын нашарлатады, себебі жақ сүйегі мен тіл жоғары көтерілген кезде ауыз қуысы мұрын қуысына ауа өтіп кететіндей жағдайға келеді де мұрын дыбысының реңін күшейтеді. П,б,ф,в дыбысын айтуға талаптанғанда ринолалиясы бар бала өзінің «тәсілін» қолданады. Дыбыстардың жұтқыншақ қағумен алмастырылуы ринолалияның ауыр түрімен шалдыққан баланың сөйлеу тілін өте өзгеше түрде сипаттайды. Көмекей қақпағы тілдің артқы жағына жанасқан кезде қақпақ жабылғандағы дыбысқа ұқсаған қағу пайда болады. Таңдайдың ақаулығының көлемі мен сөйлеу тілінің бұрмалауының бұлай жақын үйлесуі анықталған. Бұл балалардың мұрын және ауыз қуыстарының пішін үйлесімдерінің өзгешеліктеріндегі дербестіктерімен түсіндіріледі және әр бала өзінің сөйлеу тіліндегі дыбыстарды шығару қуысы мен толықтыру /компенсаторлық/ тәсілдерінің байланыстарындағы анықтылығы жасына және психологиялық дербестігіне байланысты. Сөйлеу тілі органдарының жұмыс істеуіне қауыпты өзгерістердің пайда болуынан сақтап қалу үшін баламен логопедиялық жұмысты операцияға дейін бастау қажет. Логопедиялық бұл жұмыста жұмсақ таңдайдың белсенділігін дайындайды, тілдің түбін қалыпты жағдайға дұрыстайды, ерін бұлшық еттерінің қызметін арттырады, ауыздан шығатын ауаның бағытын жөнге келтіреді. Осының барлығы хирургиялық емдеудің және келешектегі түзету жұмысының нәтижелі болып шығуына қолайлы жағдай туғызады. Хирургиялық емдеу жұмыс аяқталғаннан кейін 15-20 күндей арнайы жаттығуларды қайталайды, бірақ сабаққа қойылатын ең негізгі мақсат жұмсақ таңдайдың қимылын одан әрі дамыту болады. Ринолалияға шалдыққан балалардың сөйлеу тілінің қызметін зерттеудің нәтижесінде сөйлеу тілінің жасалу жағдайының анатомиялық – физиологиялық сапасының нашарлығын, сөйлеу тілінің қозғалтушы бір бөлігінің шектелуі тіл дыбыстарының дамуын кеселдендіріп қана қоймай, сонымен бірге көп жағдайларда оның барлық бөлігіндегі жүйелердің аса қатты бұзылатынын көрсетеді. Жасы ұлғайған сайын баланың сөйлеу тілі дамуының көрсеткіші нашарлайды, жазу тілінің әртүрлі үлгілерінің бұзылуы салдарынан ақаулығының құрылымы асқынады. Ринолалиясы бар баланың оқуда және келешекте мамандық таңдауда кедергі болатын қиындықтың алдын алу үшін сөйлеу тілі дамуындағы кемістікті жас кезінде түзетіліп қалпына келтірудің әлеуметтік және психолого-педагогикалық түзету жұмысының міндеті баланы тексерудегі анықтаманың нәтижесінде байланысты.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;&lt;u&gt;4.ТҰТЫҒАТЫН БАЛАЛАРДЫ ТЕКСЕРУ&lt;/u&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;         &lt;strong&gt;Тұтықпа сөйлеу кемістігінің ішінде ең күрделісі&lt;/strong&gt; болғандықтан тексеруді жан-жақты, комплексті жүргізу қажет. Олар &lt;strong&gt;медициналық,&lt;/strong&gt; &lt;strong&gt;логопедиялық &lt;/strong&gt;және &lt;strong&gt;психологиялық.&lt;/strong&gt; Медициналық тексеруді дәрігер психоневролог немесе невропотолог жүргізеді. Мұнда баланың туған кезінен бастап дамуындағы ерекшеліктерді анықтайды. Сөйлеу тілінің дамуына қосалқы әмер ететін баланың ішкі дамуында жағымсыз фактілер жиі байқалады. Дәрігер сол сияқты тұтығудың табиғатын анықтайды. Олар функционалды және органикалық болып бөлінеді.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Логопедиялық тексеру мынадай бағытта жүргізіледі.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt; &lt;ol&gt;&lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Тұтығудың себептері мен түрін анықтау /түрі, дәрежесі, ілеспелі қимыл-қозғалыстың болуы, болмауы, логофобия, тұтығудың барысы/.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Баланың сөйлеу жылдамдығын анықтау /баяулығы, шапшаңдығы, секіріс түріндегісі/. Логопед сөйлеу жылдамдығының шапшаңдығына баса көңіл бөледі, өйткені оны түзету кейін қиынға түседі. Мұндай жағдайда баланың семьясында үлкен адамдардың өте тез сөйлейтіндігі жиі байқалады. Логопед ата-аналармен тиісті әңгіме өткізу үшін арнайы жазылым /запись/ жасауы керек.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Ата-анасымен әңгіме барысында баланың сол қолмен ісетуіне тиым салғаны, оң қолымен істеуге үйрету туралы мағлұмат алуға болады.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Көңіл бөлудің бұзылуын тексеру.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Баланың сөйлеу тілі мен жалпы дамуының тарихын білу: оның алғашқы сөзі қашан пайда болды, қай уақыттан бастап сөйлей бастады, одан әрі даму қалай болды т.б.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Баланың айналасындағы сөйлеу ортасын білу: жақындарының ішінде сөйлеу кемістігі бар адамдар бар ма, жанұясындағы екі тілде сөйлейтіндер бар ма, айналасындағылардың сөйлеу жылдамдығы қандай, тұтығатын үлкендер немесе балалармен /байланыс/ қарым-қатынаста болды ма т.б. анықтау қажет.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Жанұядағы қарым-қатынас сипаты /баланы шектен тыс еркелету немесе керісінше қатал ұстау, бірде аймалап, бірде жазалап бірде рұқсатетпей, бірде еркіндік беру, бірде ұрыс сияқты жағдайларға көңіл аудару/. Егер логопед бала тәрбиесіндегі жетіспеушілікті анйқтайтын болса, онда әрі қарай үлкендердің баламен қарым-қатынас дұрыстауға ықпал етуіне тура келеді.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Семья жағдайымен танысу; /ұрыс-керіс, келіспеушлік жоқ па. Бала оған қалай қарайды/.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Тұтығудың басталған мерзімін, дамуын, барысын анықтау. Ата-анасының тұтығудың пайда болуы мен күшеюін қандай жағдаймен байланыстыратынын білу. Тырысудың формасын, орнын, жиілігін анықтау. Сөйлеу қабілетінің сақталуы.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Тұтығуына баланың өз реакциясының қалай екендігін білу /тұтығу кедергі жасай ма, қинай ма немесе оны өзі аңғармай ма, сөйлеудің тоқталуынан қорқа ма, әлде көңіл аудармай ма/.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Дыбыс шығаруындағы кемшіліктердің пайда болуы. Егер осы кемшілітер табыла қалса, артикуляциялық аппаратының органдарының қозғалысы мен құрылысын қосымша тексеру қажет, сол сияқты барлық фонемалар кемшілігі мен фонематикалық қабылдауын анықтау.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Тұтығатын баланың сөйлеу тілі дамуының жалпы деңгейін белгілеу /оның сөздік қоры жасына сәйкес пе, грамматикалық қатарының дәрежесі жеткілікті қалыптасқан ба/.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;/ol&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt; &lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;strong&gt;Қолданылған ә&lt;/strong&gt;&lt;strong&gt;дебиет :&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Основы теории и практики логопедии/Под ред. Р.Е. Левиной.-М., «Просвещение», 1967&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Поваляева М.А. Справочник логопеда.- Ростов-на-Дону: «Феникс», 2002&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Жукова Н.С. и др. Логопедия. Преодоление общего недоразвития речи у дошкольников / Н.С. Жукова, Е.М. Мастюкова, Т.Б. Филичева. Екатеринбург: Изд-воАРД ЛГД, 1998&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Грибова О.Е. Технология организации логопедического обследования: Методическое пособие.-М.: Айрис-пресс, 2005.-96 с.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Селиверстов В.И. Заикание у детей. М.: Владос, 1994.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Поварова М.И. Практикум для заикающихся. СПб.: Союз, 2000&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Пеллингер Е..Л., Успенская Л.П. Как помочь заикающимся школьникам. М.: Просвещение, 1995.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt; &lt;ol start=&quot;8&quot;&gt;&lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Белякова Л.И., Дьякова Е.А. Заикание.- М., 1998&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Власова Н.А. Логопедическая работа с заикающимися дошкольниками.- М., 1959.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;li&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Выгодская И.Б., Пеллингер Е.А., Успенская Л.П. Устранение заикания у дошкольников в игре. Пособие для логопедов.-М., 1984.&lt;/span&gt;&lt;/li&gt; &lt;/ol&gt;&lt;/div&gt; &lt;div style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt; <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;"><strong><em><br /><br /><span style="font-size:14pt;">             «Есту қабілеті бұзылған балаларды арнайы мектепте коррекциялық оқыту және тәрбиелеу»</span></em></strong></span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong> </strong></span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">      </span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"> </span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"> </span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">                                                                                                                                                   Логопед: А.Е.Шаяхметова</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"> </span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"> </span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">      Есту кабілеті бұзылған балаларда бірінші кезекте сөйлеу функциясы нашарлайды. Мүлдем естімейтін және нашар еститін балалар арнайы оқытылмайтын болса, сөйлеу қабілеті тіптен қалыптаспайды. Себебі бала өзгелер түгілі өз даусын да естімейді. Сондықтан үлгі алатын, еліктейтін фактор болмауы баланың естімеу кемістігіне сөйлей алмау кемшілігін үстеуі мүмкін. Мұның барлығы баланың сыртқы ортамен қарым-қатынасын әлсіретіп, оның тұлғалық дамуындағы танымдық үрдістерді де төмендетеді. Ерте коррекциялық көмек көрсетілуі нәтижесінде бұл қиыншылықтарды азайтуға, тіпті жоюға да болады. Баланың есту қабілеттерінің кемшіліктері жөнінде сәл де болса симптомдар /белгілер/ байқалған сәттен-ақ оны арнайы медициналық мекемеде тексеруден өткізген жөн. Бала өмірінің алғашқы екі-үш жылында коррекциялық -педагогикалық жұмыс отбасында ұйымдастырылады. Естімейтін баланы оқыту және тәрбиелеу жөніндегі кажетті ақыл-кеңесті ата-ана сурдопедагогтың көмегімен игереді. Одан соң бұл балалар жалпы мектепке дейінгі мекемелер жанындағы арнайы балабақшаларда немесе топтарда тәрбиеленеді.Мектеп жасындағы естімейтін балалар үшін екі түрлі арнаулы мектептер жұмыс жасайды:саңырау балалар үшін;нашар еститін және кейінірек естімей қалған балалар үшін.Екінші типтегі мектептерде екі бөлімше болуы тиіс: 1) нашар еститін және фразалық сөйлеу деңгейінде қарым-қатынас жасайтын, есту қабілетін кейінірек жоғалтқан балаларға; 2) сөйлеу қабілеті дамымай қалған балаларға арналған. Барлық арнаулы мектептердің мақсаты - дамуында ауытқушылықтары бар балалардың жан - жақты тұлға ретіндегі дамуы болса да, аурудың ауырлық дәрежесіне қарай оларды оқытудың өз ерекшеліктері болады. Нашар еститін балалар категориясына оларда бұзылған есту органдары, ең болмаса, минималды түрдегі сөйлеу қабілетін өз бетімен қамтамасыз етуге жарайтындар жатады. Олардың есту анализаторлары толық емес, ішінара бұзылған. Бұл жағдай оларды мүлдем естімейтін және жақсы еститін балалардан ерекшелейтін фактор. Арнайы оқыту меи тәрбиелеу нәтижесінде оларда сөйлеу қабілеті, ұғымдық ойлау, сөздік жады қалыптасады; дефектісін компенсациялауды кеңейту мүмкіндіктері арттырылады. Ана тілді тереңдете оқытумен қатар, бұл балаларға ерін кимылдары арқылы оқыту технологиялары қолданылады; сөйлеу техникасынан арнайы сабақ - жаттығулар, тренингтер өткізіледі. Нашар еститін балаларды оқытуда сюжеттік суреттер, макеттер, муляждар, видеоматериалдар сияқты көрнекілік орасан зор рөл аткарады. Сондай - ақ ұғымдар мен керіністерді әуелі көрнекі - образды түрде, соңынан абстрактілік деңгейде қалыптастыруда көрнекі - қимылдық құралдар мен тәсілдер де өте маңызды. Оларға алдын ала ситуациялар құрастыру, сахналық ойындар,пантомимо, инсценировкажәне т.б. жатады. Мүлдем естімейтін саңырау балаларды оқытудың негізгі екі жүйесі бар. Бірінші педагогикалық жүйе саңырауларды сөйлеу тілі негізінде оқытуды, екіншісі билингвистикалық негізде оқытып-тәрбиелеуді қарастырады. Билингвистикалық жүйе әлемде 80-жылдардың бас кезінде пайда болған жаңа бағыт. «Билингвизм» - латынтілінен аударғанда - «екітілділік» дегенді білдіреді. Оқытудың билингвистикалық жүйесі білім беру процесінің екі өзара тең бағалы және тең құқылыкұралы - ана тілін (ауызша, жазбаша және сипалап білу түрлері) және қимылдық тілді қолдануды қарастырады. Сурдопедагогиканың бұл бағытының дамуына қимылдықтілдерге деген көзқарастардың түбегейлі өзгеруі, яғни оны мойыңдау; қоғамның дамуы басқаша адамдарға деген қатынасының өзгеруі;дүние жүзі бойынша миграциялық қозғалыстың көбеюі, соныңнәтижесінде басқа тілді үйрену проблемаларыныңтуындауы сияқты түрлі ірілі-ұсақты факторлар әсер етті. Қимылдық-ымдау тілінің қолданылуы оқытудың тиімділігін арттырады. Мамандардың айтуы бойынша, билингвистік әдістер жүйесі бүкіл коммуникативтік кедергілерді жоюға мүмкіндік береді, үлкендер мен балалар арасында сенімділік қатынастар орнайды; оқытудыңэмоциялық жағынан байыта түседі. Бұл факторлар оқу пәндерініңсанын көбейтуге, білім мазмұнын кеңейтуге(шеттілдер, логика, этика т.б.) жағдай жасады. Онжыл ішінде естімейтін балалардыңжалпы білім беретін мектеп бағдарламасын толық игеруіне мүмкіндік туады. Естімейтін балаларды оқытудағы 2-ші бағыт - оларды ауызекі сөйлеу тіліне үйрету. Бұл педагогикалық жүйе коммуникациялық деп аталады. Коммуникациялықжүйе балаларда сөйлеудін, тыңдаудың, жазу мен оқу дағдыларының, бет-жүздің, оқи алуының қалыптасуы ғана емес, сонымен бірге бүкіл сөйлеу қызметтерінің құрылымын, оның мақсаттарын, мотивтерін, әдістері мен құралдарын игеруге зор мүмкіндіктер береді.</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"> </span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"> </span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong> </strong></span><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong> </strong></span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong> </strong></span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong><em>                              Жалпы сөйлеу тілі дамымаған балаларды топтастыру мен тексеру жұмыстары</em></strong></span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong><em> </em></strong></span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong><em> </em></strong></span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">      Қазіргі уақытта статистикалық көрсеткіштерге жүгінсек, жылдан жылға сөйлеу тіл кемістігі бар балалар саны және логопедиялық көмекті қажет ететін балалардың пайызы өсуде. Кез келген жаста сөйлеу тілінің бұзылуы танымдық іс- әрекеттің және адамның әлеуметтік бейімделу мүмкіншелігін шектейді.Бұл баланың жалпы жеке тұлға ретінде қалыптасуына әсер етеді.Оның зияткерлік дамуы және мінез құлқының сипаттамасы жас шамасына жиі сай келмейді,ұжымдағы құрбы құрдастарымен қарым қатынасы қиындайды.Тіл кемістіктерінің себебі сыртқы және ішкі зиянды күштері,себептері (факторлары) немесе екеуінің бірдей организмге әсер етуі деп түсінеміз.Сөйлеу тілін меңгеру әр балада әр түрлі кезеңде және әр түрлі уақытта өтеді. Бұл әр түрлі себептерге байланысты жеке үдіріс.</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">     Сөйлеу тілінің дамуының кешеуілденің себептері: жүктіліктің кезіндегі және туған кезіндегі патология,есту мүшесінің зақымдануы, баланың психикалық дамуындағы жалпы артта қалуы, әлеуметтік депривацияның себептері.</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">    Тіл кемістіктерін, оларды туғызатын себептерге байланысты <strong>екі топқа</strong> бөлуге болады:</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong>А) табиғи тіл кемістіктері (органикалық)</strong></span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong>Б) функционалды тіл кемістіктері;</strong></span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">      Сонымен сөйлеу тілінің дамуы мен оның бұзылуын түзету және сақтандыру -логопедиялық ықпал жасау барысының негізгі бағыты болып есептеледі. Жиі кездесетін күрделі сөйлеу тіл кемістігін түзету үшін арнайы мамандардың кешенді көмегі қажет.Сол үшін баланы жан-жақты,толық тексеру керек. Медициналық,психологиялық және педагогикалық диагностикалар арасында шектес ғылымдар сияқты тығыз байланыстар бар.Сол үшін неғұрлым толық хабар алу үшін кешенді медициналы-психологиялы-педагогикалық диагностика қажет.</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">     Диагностика – бұл диагноз қоюдың теориясы мен тәжірибесі.</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">     <strong>Біріншісі –</strong> диагнозды қою,бұнымен теоретикалық диагностика тығыз байланыста.</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong>     Екіншісі – </strong>тәжірибелік диагностиканың шұғылданатын диагнозды қою әрекетінің өзі. Диагностың негізгі мақсаты жекеліктен жалпыны, типтік, әдеттегіні көру. Диагностың негізгі мақсаты жекеден жалпылықты,ортақтықты, типтілікті көру, анықтау.</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong>«Диагноз»</strong> - бұл әрқашан жалпы сипаттағы нақты жағдайды анықталған құбылысқа, көрініске әкеліп,жеткізіп,қорытындысын шығару. Әдетте жинақы,біртұтас,тұтастық диагноз көптеген жекелікті жинақтау нәтижесі, қорытындысы ретінде пайда болады. Педагогикалық диагностика өзінің мақсаты, міндеті, қолдану саласы бар ретінде қалыптасып, ғылымға дербес,жеке сала ретінде 20 ғасырдың екінші жартысында бөлініп шықты.</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">     Қазақстан Республикасының «Мүмкіндіктері шектелген балаларды әлеуметтік және медициналық-педагогикалық коррекциялық қолдау» Заңына сәйкес Қазақстанда өмірінің алғашқы айларынан бастап-ақ дамуында мәселесі бар балаларға диагностикалық-түзете дамыту көмегін көрсету үшін ерте жастағы балаларға ерте көмек көрсету жүйесі ендіріле бастады.Балалар емханаларында және алғашқы медициналық-санитарлық мекемелерінде балалардың психофизиологиялық даму ерекшеліктерін анықтауды ұйымдастыру: балалардың кемшіліктерін дер кезінде анықтап, қажет болған жағдайда кешенді түрде терең зерттеу және көмек көрсету үшін оларды ПМПК-ке жіберу. Баланы скринингті тексеруден өткізген дұрыс. Скринингті тексерудің міндеттері: сөйлеу тіл кемістігі бар балаларды анықтау;оларды терең зерттеп, кешенді тексеру және түзете дамыту,тәрбиелеу, оқыту мәселелерін шешу мақсатында психологиялық-медициналық-педагогикалық кеңестерге жолдама береді.Сөйлеу тiлiнiң бұзылуын саралауды, сөйлеу тiлiнiң даму ерекшелiктерi мен деңгейiн, сондай-ақ оның интеллектуалдық даму деңгейiне сәйкестiгiн анықтауды логопед басқа мамандармен жүзеге асырады.Сөйлеу тіл кемістіктерін анықтау үшін невропатолог дәрігердің тексеруінен өткен дұрыс.Себебі бұл сөйлеу тіл кемістіктерінің себептерін анықтап,балаға қажетті емдеу жолдарын көрсетеді.Сөйлеу тіл бұзылымдарының себептерін анықтағаннан кейін, психофизиологиялық еркешелігін,олардың потенциальды (ықтимал,болуы мүмкін) -ішкі мүмкіндіктерін, қабілеттерін ескере отырып, мүмкіндігінше кемістігінің орнын толтыруға, қалпына келтіруге жағдай туғызып, түзету жолдарын қарастырады.Тіл кемістігі бар балаларды ПМПК жағдайында диагностикалау және кеңес беруді ұйымдастыруда, жұмысын құрудың жалпы қағидаларына (тәртіпаралық және отбасы-орталық) сүйенеді.Тәртіпаралық тексеру ПМПК пен әр саладағы мамандардың бірлесіп тексеруі, оның нәтижесін талқылағаннан кейін шыққан ақырғы қорытынды мен нұсқауды бекітуді ұсынады.Дамуында кемістігі бар балалармен емдеу және түзету жұмыстары ертерек басталса,соғұрлым жетістіктері сәтті болады.Баланың дамуындағы ерте кезеңінде көрсетілген психологиялық-педагогикалық көмектер кемістіктерді жартылай немесе толықтай жеңуге мүмкіндік туғызып,балалар мен жасөспірімдердің әлеуметтік бейімделуін дамытып, мүмкіншілігі шектеулі балалардың санын азайтады.Қорытындылай келе ерте коррекциялық араласу медициналық-психологиялық-педагогикалық абилитация және реабилитация көзқараста ғана емес, сонымен әлеуметтік-экономикалық және этикалық көзқараста тиімді демекпін.</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"> </span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"> </span></div> <div style="text-align:justify;"> </div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong> </strong></span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong><em>Логопедиялық тексеруді комплекстік өткізудің технологиясы ( <u>дислалия, ринолалия, дизартрия, кекештену</u> )</em></strong></span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong><em> </em></strong></span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong><em> </em></strong></span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong><em> </em></strong></span></div> <div style="text-align:justify;"> </div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong><em>       </em></strong><strong>Дислалия гректің dis –бұзылу, logos сөйлеу</strong> деген сөздерінен құралған. Қазіргі уақытта дислалия дегеніміз есту қабілеті дұрыс және сөйлеу тілі аппаратының иннервациясы сақталған қалпында сөйлеу тіліндегі дыбыстардың айтылуының бұзылуы. Этиологиялық себептері бойынша <strong>дислалия механикалық /органикалық/ және функционалдық болып екі түрге бөлінеді.</strong>  </span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">       <strong>Механикалық /органикалық/ дислалия дегеніміз</strong> сөйлеу тілі аппаратының сыртқы органикалық, оның сүйегі мен бұлшық еттері құрылысы ақаулықтарының салдарынан сөйлеу тіліндегі дыбыстарының дұрыс айтылмауы. Тіл астындағы сіңірдің қысқалығы механикалық дислалияның біршама жиі кездесетін себептеріне жатады. Бұл ақаулықта тілдің қалыпты деңгейден нашар қимылдауы себебінен өте қысқа тіл асты желбезегі оның жоғары көтерілуіне мүмкіндік бермейді. Одан басқа, тілдің ауызға зорға сиып тұратын өте үлкендігінен, жөнді бұрыла алмауынан да, дыбыс шығарудағы сөйлеу тілі мүшелерінің әрекеті бұзылады. Жақ сүйектері құрылысының ақаулықтары үстіңгі және астыңғы тістердің ауытқуына себеп болады. Үстіңгі тістер астыңғы тістермен қабысқанда дәлме-дәл қиюласып түйіскенде тістену дұрыс болып шығады. Тістенудің ауытқуларының бірнеше түрлері болады.</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong>Кемиек /прогнатия/</strong> – үстіңгі жақ сүйегі алға қатты шығып тұрады. Осының салдарынан үстіңгі тістер астыңғы тістермен тістенбейді.</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong>Опырауыз /прогения/</strong> – астыңғы жақ сүйегі сойдиып алға шығып кетеді де, қабысқанда үстіңгі тістер астыңғы тістердің жағына түсіп тұрады. Тістердің қабыспауы – үстіңгі және астыңғы жақ сүйектеріндегі тістер қабысқанда тістенбей, аралары ашық қалады. Кейбір жағдайларда тістенбей қалу тек тістердің арасында болады. Азу тістердің қабыспауы – сол жақтың, оң жақтың және екі жақтың болуы мүмкін. Тістердің орналасу құрылысы дұрыс болмай, қатарларының бұзылуынан сақаулануы мүмкін. Мысалы, тістердің арасының алшақтығынан және ретсіздігінен сөйлегенде тілдің ұшы сыртқа шығып кетіп, сөздің анықтығы бұзылады. Стомотолог – дәрігерлер арнайы шина қою арқылы тістерді және жақ сүйектерін реттейді. Сүйегі әлі қатаймаған 5-6 жастағы кезінде қойылған шинаның әсері өте күшті болады. Сөйлеу тіліндегі дыбыстардың айтылуына дұрыс қалыптаспаған таңдай құрылысы да зиян тигізеді. Тар, өте жоғары немесе керісінше аласа, тегіс таңдай сөйлеу тіліндегі дыбыстардың көпшілігінің дұрыс айтылуына кедергі келтіреді. Еріннің қалыңдығы, астыңғы еріннің салпиып тұруы, немесе қысқа әрі қимылдайтын үстіңгі ерін, ерін және ерінтісті дыбыстарының анық айтылуына кедергі келтіреді.</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">      <strong>Функционалды дислалия дегеніміз</strong> дыбыс шығару аппаратында ешқандай кемістік болмаса да, сөйлеу тілі дыбыстарының дұрыс айтылмауы. Басқа сөзбен айтқанда ешқандай органикалық негіз жоқ. Функционалды дислалияның көп тарауының бір себебі баланың сөйлеу тілін үйде дұрыс тәрбиелемеуден. Кейде ересектер, баланың былдырлаған сөзін қызық көріп, ұзақ уақытқа дейін оған өзі де бейімделіп шолжыңдасып сөйлесетін болады. Қортындысында көп уақытқа дейін баланың сөйлеу тіліндегі дыбыстардың дұрыс айтылуының дамуы кешеуілдеп калады. Баланың сақаулығы еліктеуден де болуы мүмкін. Қағида бойынша балаға сөйлеу тіліндегі дыбыстарды әлі дұрыс қалыптаспаған жас баламен әрдайым қатысып, сөйлесіп жүрудің де зияны тиеді. Бала үйдегі ересек адамдардың сөйлеу тіліндегі дыбыстардың бұрмалауына жиі еліктейді, балаға әсіресе сөзі түсініксіз, тілі мүкіс немесе өте жылдам сөйлейтін адамдардың арасында көп болып, сөздерін тыңдаудың да ерекше зияны тиеді. Балаға үйдегі адамдардың екі тілде сөйлеуі де кедергі болады. Бала әр тілде сөйлеу кезінде бір тілдің айтылу ерекшелігінен екінші тілдің айтылу ерекшелігіне жиі ауысып отырады. Балалардың дыбыс айту кемшіліктері өнегесіз тәрбиенің себебінен де жиі пайда болады, баланың сөйлеу тіліндегі дыбыстардың айтылуына жанында жүретін ересек адамдар мүлде көңіл аудармайды. Сөздегі дыбыстардың қателігін түзетпейді, өз сөзімен түсінікті етіп анық айтудың үлгісін көрсетпейді. Басқаша айтқанда баланың сөйлеуге дағдылануының дұрыс ересектердің жүйелі ықпал жасауы тиіс. Баланың сөйлеу тіліндегі ақаулық есту қабілетінің жетілмеуінен де болуы мүмкін. Айтылуы бір-біріне ұқсас дыбыстарды ажыратуда баланың қиналатындығы байқалады. Мысалы: ұяң және қатаң дауыссыздарды, жіңішке және жуан, ысқырық және ызың дыбыстарды айтқанда. Қортындысында, дыбыстардың дұрыс айтылуының дамуындағы бұндай қиыншылықтар ұзақ уақытқа кешігеді. Сонымен бірге дыбыстардың сөйлеу тіліндегі кемшіліктері, әсіресе сөздердегі алмастырулары мен шатастырулары уағында фонематикалық есту қабілетінің қалыптасуына зиянын тигізуі мүмкін., ал егер олай болса, қалған жағдайда, оның салдары жалпы сөйлеу тілінің толық дамымауына және жазуы мен оқуының бұзылуына себебін тигізетіні сөзсіз. Сақаулық сонымен қатар дыбыс шығарудағы сөйлеу мүшелері: тілдің, еріннің, төменгі жақ сүйектерінің нашар қимылдауларынан да болуы мүмкін. Соның салдарынан бала тілін қалыптағы жағдайда дұрыс ұстап тұра алмайды немесе қажетті қимылдарды тез арада орын алмастыра алмайды.</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">    <strong>Дислалия сонымен бірге есту қабілетінің нашарлығынан</strong> да болуы мүмкін. Керең балалардың 10% -на дейінгілерінің сөйлеу тіліндегі дыбыстардың айтылуы бұзылған.  Бұндай жағдай ызың мен ысқырық, ұяң және қатаң дауыссыз дыбыстарды бөлшектеп мүшелегенде байқалады. Дислалияның ауыр және ұзаққа созылуына баланың ақыл-ойының жеткіліксіз дамуы да себеп болуы мүмкін. Іштен туа біткен ақыл-ойы кеміс балалардың 55% – тен көпшілігі сөйлеу тіліндегі дыбыстарды дұрыс айта алмайтындығы белгілі. қатысуын онша керек етпейтін м,н,т,п дыбыстары сирек бұзылатыны, ал басқа дауыссыз дыбыстардың кезе келгені жиі бұзылып айтылатындығы байқалады. Әсіресе сөйлеу тілі мүшелерінің қиын айтылатын р,л  тіл дыбыстары, ысқырық (с,з,ц) және ызың (ш,ж,ч,щ) дыбыстары жиі бұзылады. Әдетте қатаң және ұяң дауыссыздар сыңарларын мен қоса бірден бұзылады. Мысалы: бала, с,з, дыбыстарын дұрыс айтпаса, онда олардың жіңішке сыңарларының да ақауы болады.  Р,л дыбыстарының ғана жіңішке сыңарлары көбінесе дұрыс айтылады, өйткені бұл дыбыстардың жіңішке сыңарлары сөйлеу тілі мүшелерінің ыңғайына қарай келіп тұрады. Баланың сөйлеу тіліндегі дыбыстардың бұзылуы түрліше болады, мысалы, кез келген бір дыбыс сөз ішінде айтылмай түсіп қалса, ал қайсы бірі оларды бұрмалап немесе басқа дыбыспен алмастырып айтуы мүмкін. Бұзылудың осы түрлерін жеке-жеке қарастырып көрейік.</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">     Сөйлеу тіліндегі дыбыстардың түсіп қалуы сөздің басында, ортасында және аяғында кездесуі мүмкін. Мысалы: ракета-акета, тарақ-таақ, батыр-баты. Сөйлеу тіліндегі дыбыстардың айтылуын бұрмалаған кезде тіл дыбыстарының жүйесінде болмаған түсініксіз дыбыстарды шығарады. Мысалы: Р дыбысын айтқанда жұмсақ таңдайдың артқы жағының шеті дірілідеп, қырылдаған дыбысын немесе кішкентай тіл тербетіліп, көмейден ырылдаған тұрпайы «р» дыбысы, тілін шайнап «с» дыбысын, тілін бұрап езуін «ш» дыбысын, еріндерін үрлеп «л» дыбысын шығарды. Тіл дыбыстарының жүйесіндегі бір дыбыс екінші дыбыспен алмастырылып айтылады.  Алмастырулардың мынадай түрлері болуы мүмкін:</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">1.Жасалу жолдары жағынан ұқсас, сөйлеу тілі мүшелеріндегі айтылуында айырмашылығы бар дыбыстар алмастырылады, мысалы тіл артық түзелмелі (шұғыл) дыбыстарын тіл алды т.д шұғыл дыбыстарына алмастырылады. (Кәмила – Тәмила, гүл – дүл);</span></div> <div style="text-align:justify;"> <ol start="2"><li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Сөйлеу мүшелеріндегі айтылуы ұқсас, жасалу жолдарының айырмашылығы бар дыбыстар алмастырылады, мысалы, тіл алды «с» дыбысы тіл алды «т» дыбысына алмастырылады. (сабын-табын);</span></li> <li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Жасалу жолдары ұқсас, ал сөйлеу тілі мүшелерінің әрекеті бойынша айырмашылығы бар «с» дыбысына алмастырылады. Мысалы: Самат- фамат ж.т.б. 4. Сөйлеу тілі мүшелеріндегі айтылуы мен жасалу жолдары ұқсас дыбыстар дауыстың қатысуымен шығатын дыбыстармен, мысалы, ұяң дыбыстар қатаң дыбыстармен алмастырылады. (болат-полат, қозы-қосы);</span></li> <li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Жасалу жолдары ұқсас дыбыстар мен сөйлеу мүшелерінің белсенді әрекеттері бойынша шығатын дыбыстар жуан және жіңішке белгілерімен айқындалатын дыбыстармен, мысалы: жіңішке дыбыс жуан дыбыспен, жуан дыбыс жіңішке дыбыспен алмастырылады: (пяз-паз, ерік-ерык): Сөйлеу тілінде айтылуы бұзылған дыбыстардың мөлшері бойынша дислалия қарапайым және күрделі болып бөлінеді. Егер сөйлеу тілінің айтылуында бұзылған дыбыстардың саны төртке дейін болса, оны қарапайым, ал одан көп болса күрделі дислалия дейді. Егер сөйлеу тілінің айтылуында бұзылған дыбыстардың ақаулықтары дыбыс шығарудағы сөйлеу тілі мүшелерінің әрекетіндегі бір топтағы (мысалы, ысқырықтар) дыбыстарда болса, оларды <strong>мономорфиялық дислалия</strong> дейді. Егер бұндай ақаулықтар дыбыс шығарудағы сөйлеу тілі мүшелерінің әрекетіндегі бірнеше топтардағы /мысалы, ротацизм, сигматизм және ламбдацизм/ дыбыстарда болса, оларды <strong>полиморфиялық дислалия</strong> дейді. Белгілі бір топтағы дыбыстардың айтылуындағы ерекшеліктеріне қарай дислалия мынадай түрлерге бөліндеі: <strong>1.Сигматизм</strong> – гректің сигма деген әрпінің дыбысталуымен ысқырық /с,сі, з, зі ,ц/ және ызың /ш,ж,ч,щ/ дыбыстарының айтылу мүкістіктерін білдіреді. Мүкістіктер – сөйлеу тіліндегі дыбыстардың айтылуында ең көп тараған түрлері.</span></li> <li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong> Ротацизм</strong> – гректің ро деген әрпі р дыбысын білдіреді, /р,рі/ дыбыстарының сөйлеу тілінің айтылуында болатын мүкістік.</span></li> </ol></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong>3.Ламбдацизм</strong> – гректің ламбада деген әрпі л дыбысын білдіреді, /л, лі/дыбыстарының сөйлеу тілінің айтылуында болатын мүкістік.</span></div> <div style="text-align:justify;"> <ol start="4"><li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong> Сөйлеу тіліндегі</strong> айтылуында болатын таңдай дыбыстарының ақаулықтары; <strong>Каппацизм </strong>– к, кі, дыбыстары; <strong>Гаммацизм </strong>– г, гі, дыбыстары; <strong>Хитизм</strong> – х, хі, дыбыстары; <strong>Йотацизм</strong> – й дыбысы; /гректің капп, гамма, хи, йота деген әріптері к,г,х,й дыбыстарын білдіреді/.</span></li> </ol></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong>5.Ұяң дауыссыз дыбыстарының ақаулығы</strong> – сөйлеу тіліндегі ұяң дауыссыз дыбыстарының айтылуындағы ақаулықтар. Бұндай ақаулықта ұяң дауыссыздар өздерінің қатаң дауыссыз сыңарларымен орын алмастырады: в-п, д-т, в-ф, з-с, ж-ш, г-ғ, к-қ. Бұндай ақаулықтар құлағы нашар еститін керең балаларда жиі кездеседі.</span></div> <div style="text-align:justify;"> <ol start="6"><li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong> Жіңішке дауыссыз дыбыстардың ақаулықтары</strong>. Сөйлеу тіліндегі жіңішке дауыссыздардың өздерінің қатаң дауыссыз сыңарларымен орын алмастыру ақаулықтары: ді – д, пі – п, кі –к, рі –р. Өздерінің жіңішке сыңарлары жоқ ш, ж, ц дыбыстары мен қатаң сыңарлары жоқ ч,щ,й дыбыстарында бұндай ақаулықтар кездеспейді.</span></li> </ol><br /><br /><br /></div> <div style="text-align:justify;"> </div> <div style="text-align:justify;"> </div> <div style="text-align:justify;"> <ol start="2"><li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong><u> ДИЗАРТРИЯҒА ШАЛДЫҚҚАН БАЛАЛАРДЫ ТЕКСЕРУ</u></strong></span></li> </ol></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong>      Дизартрияға шалдыққан балаларды</strong> оқытудың алдында сөйлеу тілі мүшелерінің қозғалуын, дыбыстарының айтылуын және жалпы сөйлеу тілін егжей-тегжейлі мұқият тексереді. Логопед оқушылардың сөйлеу мүшелерінің және ымдау бұлшық еттерінің жансыздану дәрежесімен таныс болу керек, себебі сөйлеу тілі мүшелеріндегі тиісті дыбыстардың бұзылуы осымен анықталады. Тексеруді мимикалық бұлшық еттердің тыныштық қалпында тұрғандағы жағдайын бақылаудан бастайды. Бұндай кезде құрамы еріндерінің жиектерінің сипаты мен олардың бір тұтас жымқырылып қабысатыны анық көрінеді, мимикалық бұлшық еттерінің күштеп қимылдауының гиперкинезі бар-жоқтығы анықталады. Баланың аузын жауып тұруына, алдымен екі көзін бірдей, сосын кезек-кезек қысуына, қасын жиыруына шамасының қаншалықты жететіндігін тексереді, біріккен қимылдардың пайда болуын белгілейді. Қимылдардың қызметтерін тексеруді әртүрлі жүктеме салып бірнеше рет қайталап жүргізу қажет. Бұндай тексеруде әрбір қимылдың сапалылығы жағын, оның құндылығын немесе құнсыздығын белгілейді. Осы тексеруде қимылды іске қосылған уақытын, қимылдық әлсіреуін, оның шапшаңдығы мен ырғағының көлемінің өзгеруін, сондай – ақ біріккен қимылдардың пайда болуын жазып тіркейді. Қимылдардың бірнеше рет қайталауы кезінде әлсіздіктің көмескі түрлеріне айқындалуы мүмкін. Бұндай жүктеме кезінде дизартрияда байқалатын сілекей ағуының пайда болуы мүмкін. Логопед баланың қою және сұйық тағамды қалай шайнайтынын және қалай жұтатынын, жиі шашалатын – шашалмайтынын, нәрестені жас кезінде қалай тамақтандырғандарын ата-анасынан сұрап біліп анықтау керек. Сөйлеу мүшелерінің қозғалуын тексеруге кіріспес бұрын оның құрылысын ерекшеліктерін және анатомиялық сипатын белгілеу қажет.</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong> 1.Еріндері:</strong> үстіңгі еріннің жарылуы, хирургиялық емдеуден кейінгі тыртығы.</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong>2.Тістері:</strong> дұрыс тістенбеуі және тістердің орналасуы.</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong>3.Тіл:</strong> добал және тіл асты сіңірлерінің қысқалығы, тілі үлкен жіңішке. <strong>4.Қатты таңдай:</strong> тар, дөңес қатты таңдайдың жарылуы, шырыш асты тестік. <strong>5.Жұмсақ таңдай:</strong> қысқа жұмсақ таңдай, кішкентай тілдің айырылуы, оның болмауы. Логопед содан кейін сөйлеу мүшелерінің қозғалуын тексереді. 1.Еріндердің қимылдары: қабысу, керілу, алға созылуы.</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">2.Астыңғы жақтың қимылдауы: ауызды ашу және жабу.</span></div> <div style="text-align:justify;"> <ol start="3"><li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Тілдің қимылдары: алға-артқа, жоғары – төмен, оңға-солға тілді жалпайту, сүйірлей шығару.</span></li> </ol></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"> 4.Жұмсақ таңдайдың жағдайы: а дыбысын екпіндетіп айтқан кезде таңдай шымылдығының көтерілуі, дауысты дыбыстарды айтқан кезде ауа ағыны мұрын жолынан өте ме жоқ па, ауа ағынының бір қалыптылығы, жұтқыншақ рефлексінің бар – жоқтығы /жұмсақ таңдайға қалақшаны жеңіл ғана тигізгенде лоқсу қимылының пайда болуы/.</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Жалған сопақша ми қатты сал болып қалған жағдайда еріндері, тілі және сөйлеу мүшелерінің басқа да бөліктері өз беттерінше еркін қимылдай алмауы мүмкін, сонда да кейбір рефлекторлық қимылдарды анықтау қажет. Мысалы: жымиып күлген кезде еріндерін кереді, тағамды ауызға апарғанда еріндері алға созылады, қалақшаны тигізген кезде тілді тартып қалады, жақ керілген кезде жұмсақ таңдайды қимылдатады, есінейді және басқалар. Дауыс құрлымының және жұмсақ таңдайдың паретикалық жағдайы оның тыныс алуына дауыстың пайда болуына әсерін тигізеді. Дауыстың мұрыннан маңқаланып, қарлығып, әлсіреп сарыны өзгеріп есітілетіні байқалады. Тынысы әдеттегідей жеңіл, біркелкі емес демді сыртқа шығаруы қысқа. Сонан кейін жалпы қабылданған тәсіл бойынша дыбыстардың айтылуы тексереледі. Бұнда сөйлеу мүшелерінің ерекшеліктерін, сөйлеу мүшелерінің міндетіне кіретін дыбыстардың қимылдарының анықталғанын, бір дыбыстан дауыссыздардың қатар келгенде екіншісіне өтуіндегі бір қалыптылығын түсініксіз пайда болуын көрсетеді. Айтылуындағы ақаулықтардан басқа сөздің буындық құрамын меңгеру деңгейіне де назар аудару керек. Сөйлеу тіліндегі дыбыстардың айырмашылықтарындағы ерекшеліктерін анықтайды. Балаға логопедтің соңынан қарсы дыбыстың буындар тізбегін қайталауды ұсынады. Мысалы: та-па, ша-са, ла-ра-ла және басқалары. Балалар бұл дыбыстарды жай айтатын болғандықтан, дұрыс айтылатын дыбыстарын қоспай тек тексерілетін дыбыстарды біліп және бөліп алуға есептеп балаға тапсырма беріледі. Сонымен, көп буындарды дауыстап атай бастағанда ол солардың арасынан белгіленген дыбысты немесе буынды естісімен қолын көтеру керек. Мысалы: керекті са буынын ша-ча-ца- буындарының арасынан бөліп алады. Сонымен бірге айырмашылығы бір дыбыспен бөлінетін сөздерді айыруды тексереді. Мысалы: қора-қоға, мал-май, есік-етік, қазық-қасық. Мектеп жасындағы балалардың дыбыстық талдаудағы дағдылануын анықтайды. Оқушыларға мынандай тапсырмалар беріледі:</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">1.Сөздің басынан екпінді дауысты бөліп алу;</span></div> <div style="text-align:justify;"> <ol start="2"><li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Тексерілетін дыбысы бар сөзді табу;</span></li> </ol></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">3.Тексерілетін дыбыстан басталатын сөздерді іріктеп алу.</span></div> <div style="text-align:justify;"> <ol start="4"><li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Аты тексерілетін дыбыстан басталатын бейнелі суреттердің іріктеп алу.</span></li> </ol></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">      Топтағы бейнелі суреттердің ішінде аттары тексерілетін дыбыстармен жиі шатастырылатын дыбыстардан басталатын суреттер де бар.</span></div> <div style="text-align:justify;"> <ol start="5"><li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Аттары қатаң және ұяң, ызың және ысқырық, р және л және басқалары сияқты жиі шатастыратын дыбыстардан басталатын суреттерді бөлу.</span></li> </ol></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">6.Дыбыстардың сөздің ішінде қолданылатын ретін және олардың әр қайсысының орнын анықтау.</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">        Дизартрияға шалдыққан балаларды тексеру кезінде тек жиі шатастыратын дыбыстардың айырмашылығындағы ерекшеліктерін ғана емес, сонымен бірге сөйлеу мүшелеріндегі олардың нашар ажырататын дауысты дыбыстарын да анықтау керек. Оқуға барып сауатын ашып жүрген балалардың жазуы мен оқуына дағдылануын тексереді. Оқушыларға әріптерден, сөздіктерден және жекелеген сөйлемдерден жат /диктант/ жазу жазғызады немесе қиылған әріптердің ішінен керекті дыбыстарды атауын ұсынады. /… «мынау қандай әріп?», «а,с әріптерін көрсетіңдер…»/. Содан кейін бейнелі сурет бойынша сөз және сөйлем құрастырып оны жазу, бейнелі суреттің мазмұнын баяндап шығу сияқты күрделірек тапсырма берілуі мүмкін. Анықталған қателерді талдайды, сосын дыбыстардың және буындардың алмасулары, түсіп қалулары, орын ауыстырулары сияқты ерекше қателерді; септік жалғаулардың дұрыс жалғанбауы, жалғаулықтардың түсіп қалуы немесе алмастырулары, сөздердің қиысуындағы және меңгеруіндегі қателер сияқты оқушылардың жалпы сөйлеу тілінің дамуындағы көрінетін кемістіктерді белгілі бір топтарға бөліп жүйелейді. Одан кейін әріптерді, әртүрлі буындық құрылыстарды, арнайы іріктеп алынған сөз тізбегін оқи алатындығын және оқығанын түсінуін тексереді. Сөйлеу тілінің лексико-грамматикалық жағының даму деңгейін жалпы сөйлеу тілі толық дамымаған балалар үшін емделіп жетілдірілген тәсілдердің жәрдемімен тексереді. Лексикасын тексерген кезде дизартрияға шалдыққан балалар үшін заттың аты айтарлықтай қиындық туғызатынын ескеру қажет. Сондықтан егер бала заттың атын атаудан бас тартса, оның онда енжарлық сөздігінде бұндай сөздің бар – жоғын тексеру қажет. Жүргізілген тексерудің нәтижесінде логопед сөйлеу мүшелерінің және оның айтылуындағы дыбыстардың бұзылуы туралы мәлімет алып қана қоймайды, сонымен бірге жалпы сөйлеу тіл дамуының деңгейінен де хабарлар болады.   </span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong><u> </u></strong></span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong><u> </u></strong></span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong><u> </u></strong></span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong><u> </u></strong></span></div> <div style="text-align:justify;"> <ol start="3"><li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong><u> РИНОЛАЛИЯҒА ШАЛДЫҚҚАН БАЛАЛАРДЫ ТЕКСЕРУ</u></strong></span></li> </ol></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">       Таңдай жұтқыншақтың қабысуындағы қызметінің бұзылуының  ерекшеліктеріне байланысты ринолалия әртүрлі болады.</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong>Жабық ринолалия.</strong> <strong>Бітеу ринолалия</strong> сөйлеу тіліндегі дыбыстардың айтылуы кезінде мұрынан жақсы естілудің физиологиясының төмендігін сипаттайды. Мұрын жолды м,н,ң,ц дыбыстарының дұрыс айтылатындығы үндерінің өте ашық естілетіндігі байқалады. Бұл дыбыстардың артикуляциясының барысында мұрын жұтқыншақ ашық қалады да ауа мұрын жолына кіріп кетеді. Егер мұрыннан шығатын үн жақсы естілмейтін болса онда бұл дыбыстар м, м-б, б; н, н-д, д,н, ң-ғ болып ауыздан айтылады. Жабық ринолалияға шалдыққан кезде мұрын жолды дауыссыздардан басқа дауысты дыбыстардың да дұрыс айтылуы бұзылады. Бітеу ринолалияда дауысты дыбыстарды айтқан кезде өлімсіреп мыңқылдаған үн шығады. Жабық ринолалия пайда болуының себебі мұрын кеңістіктеріндегі органикалық өзгерістердің немесе таңдай мен жұтқыншақтың қабысуындағы функционалдық бұзылудың салдарынан болады. Органикалық өзгеріс ауыруға шалдыққан мұрынның ауа өтетін жолы тарылып тыныс алуының қиындап кетуі салдарынан болуы мүмкін. Алдыңғы жабық ринолалия мұрынның артқы бөлігінің төменгі қабыршағының қалыптан тыс ұлғайып кетіп /гипертрофия/ тұрақтап ұзаққа созылуынан /хронический/ кеңсіріктің клегей қабығының қабынуынан мұрын шеміршегінің майысуынан, мұрын жолының ісуінен пайда болады. Артқы жабық ринолалия балаларда жиі кездесетін тамақ, көмекей бездерінің шамадан тыс ісіп кетіп ұлғаюының салдарынан, мұрын жұтқыншақ қабынуынан, мұрын жұтқыншақтың фибромасы немесе басқадай ісіктерінен пайда болады. Функционалды жабық ринолалия балаларда жиі кездеседі, бірақ анықталуы әруақытта дұрыс бола бермейді. Оның бір ерекшелігі мұрын жолының өтімділігі жақсы және мұрыннан тыныс алуы бұзылмаған жағдайда пайда болады. Функционалды жабық ринолалия мұрын және дауысты дыбыстардың әуезділгі органикалық жабық ринолалияға қарағанда күштірек болуы мүмкін. Оның себебі жұмсақ таңдай фонациясының және мұрын жолда дыбыстардың айтылуы кезінде әдеттегісінен жоғары көтеріліп кетеді де дыбыс толқынымен мұрын жұтқыншаққа баратын жолды жауып қалады. Бұл сияқты ауруға шалдыққан балаларда байқалады. Органикалық бітеу ринолалия кезінде ең алдымен мұрын қуысының тарылуын жояды. Мұрыннан дем алуы қалай дұрысталса, ақаулық та солай жоғалады. Егер мұрын жолының таралуын жойғаннан кейін де бітеу ринолалия немесе ринолалия дағдылы тұлғасынан өзгермесе, онда оған функционалды бітеу ринолалияда балаларға мұрын жолды дыбыстарды айтқызуды жүйелі түрде жаттықтырады. Ауаны ауыздан және мұрыннан ішке жұтуды, сосын осы жолмен тысқа шығуды дифференциялау бойынша дайындық жұмысы жүргізіледі. Содан кейін дауыс жаттығуларды арқылы тыныс жолын орнықтыру жаттығуларды қиындатылады. Сондай-ақ қозғалысты жаттығуларды қолданғанда тыныс жолының қимылдарын қолдың, дененің қимылдарымен байланыстырудың пайдасы бар. Балаларға мұрынның желбезегі дірілдейтіндей етіп дыбыстарды созып айтуды үйретеді. Онан әрі мектеп жасына дейінгі балаларды дауысты дыбыстарды аздап мұрыннан естілетіндей етіп па,пе,пу,пе,пи буындарын айтуды талаптандырады. Осы тәсілмен дауыссыз дыбыстарды да мұрын жолды дыбыстардың алдында жаттықтырады. Бала бұл буындарды дұрыс айтуды үйреніп алған соң, енді ішінде мұрын жолды дыбыстарды бар жаңа сөздерді дұрыс айтуға жаттыға бастайды. Мұрын жолды дыбыстарды бар сөздерді мұрыннан анық естілетіндей етіп дауысын созып қатты айтуға тырысу керек. Жаттығу жұмысының қортындысы дауысты дыбыстарды әрі ұзақ, әрі қысқа және қатты айтумен аяқталады. Сонымен қатар бұндай жаттығуды әннің ырғағымен де орындайды. Функционалды жабық ринофонияны түзету жұмысы көп емес. Ал ринолалияны алдын ала болжау қиын болғандықтан түзету жұмысының мерзімі де ұзақтау. Оның себебі функционалды бітеу ринолалияның артикуляциясындағы дыбыстардың ақаулықтарын да жоюға тура келеді. Сондай-ақ ринолалияның бұндай түрлеріне шалдыққан балалардың психикалық дамуына кейбір ерекшеліктер де жиі байқалап қалады.</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong><u>АШЫҚ РИНОЛАЛИЯ</u></strong></span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">      Ауыз бен мұрын жолы аралығында қақпа жабық тұрған кезде дауыс дірілі ауыз жолы арқылы өтеді де сөйлеу мүшелеріндегі дыбыстар дұрыс айтылады. Егер ауыз бен мұрын жолының аралығындағы қақпа толық жабылмай бір шеті ашық қалса ауа дірілі мұрын жолына өтіп кетеді. Соның нәтижесінде ауыз бен мұрын жолының аралығындағы қақпа бұзылған жағдайда дауыстың үні жаңғырып естілетін болады. Бұндай жағдайда, әсіресе дауысты дыбыстарды айтқан кезде үннің әуезі өзгереді. Дауысты дыбыстардың ішінде и мен у дыбыстарының үн әуездері көбірек өзгереді, өйткені бұл дыбыстардың артикуляциясында ауыз жолы басқаларына қарағанда көбірек тарылады. Е мен о дыбыстарын айтқанда үн әуездері білінер – білінбес қана естіледі. Ал а дыбысының мұрыннан естілуі тіпті білінбейді десе де болады, өйткені ол дауыстың айтқанда ауыз жолы кең ашылады. Ашық ринолалияда дауысты дыбыстардың үн әуездерінің бұзылуымен қатар кейбір дауыссыз дыбыстардың да үн әуездері бұзылады екен, ысқырық /свистящих/ және ызың /шипящих/ дыбыстарды айтқан кезде қырылдап естіледі. /ф,в,х/ сол сияқты ерін-тіс /п,б,д,т,к,қ,г,р/ және үнді /л,р/ дыбыстарын айтқан кезде де үн әуездері ашық естілуі үшін дұрыс айтылуын қамтамасыз ететін ауыз қуысында ауа қысымы пайда бола алмайды. Ашық ринолалияда ұзақ созып айтқанда шығатын ауа ағынының әлсіздігі сондай, тіпті р дыбысын шығаруға тіл ұшының дірілдеуге шамасы жетпейді. Ашық ринолалия органикалық және функционалдық болып бөлінуі мүмкін. Органикалық ашық ринолалия іштен туа біткен түрлеріне жұмсақ қатты таңдайдың жарылуы жатады. Сыртқы соққының залалына пайда болатын органикалық ашық ринолалия түріне ауыз және мұрын қуыстарының зақымдануы және жұмсақ таңдайдың сыртқы соққының әсерінен сал болып қалуы жатады. Функционалды ашық ринолалияның шығу себептері әртүрлі болуы мүмкін. Бұған баланың сөйлеу мүшелеріндегі дыбыстардың айтылуы кезінде жұмсақ таңдайдың болбырап босаңсуы мысал болады. Функционалды ашық ринолалия талма ауруы /истерия/ ұстаған кезде өздігінен болатын ақау сияқты, ал кейде еліктеу сияқты болып көрінеді. Функционалды ашық ринолалияның бір түрі тамақ, көмей бездерінің ұлғайып кеткен ісігін сылып тастағаннан кейін жұмсақ таңдайдың ұзақ мерзімге дейін қимылдай алмайтындығынан пайда болады. Ашық ринолалияның функционалды түрін тексерген жұмсақ және қатты таңдайдың органикалық өзгерісі байқалмайды. Функционалды ашық ринолалияның белгісі, бұнда әдеттегісінше сөйлеу тіліндегі дауысты дыбыстардың айтылуы бұзылады, ал бұл уақытта тіліндегі дауыссыз дыбыстарды айтқанда таңдай мен жұтқыншақ жақсы қабысады және олардың үндері мұрыннан шықпайды. Функционалды ашық ринолалия болжауы органикалыққа қарағанда едәуір қолайлы. Фонитриалық жаттығудан кейін мұрын жолды әуез жойылады, ал дыбыстардың айтылуының бұзылуын дислалия кемістіктерінде бұрын қолданылған тәсілдерді пайдаланып жояды. Ринолалиядағы таңдай мен еріннің іштен жырық болып туудың себебі логопедия мен бірқатар медицина ғылымы үшін маңызды мәселе болып саналады. /хирургиялық, стомотология, ортодонтия, отоларингология, медициналық генетика және т.б./ Ерін мен таңдайдың жырығы өмірде тараған және іштен дамымаған ауыр кесел. Ерні мен таңдайы іштен жетілмеген бала емшекті өте үлкен қиындықпен сорады. Ерін мен таңдайдың біреуінің жырылуы баланың соруына ерекше қиындық туғызса, ал екеуі бірдей жырылған бала сору қабілетінен мүлде айырылады. Баланың тамақтандырудың қиындығы оның өсуін нашарлатады және ол ауруға шалдыққыш келеді. Жырық балалардың көпшілігі жоғарғы тыныс жолының қабынуы, бронхитқа, қан азаю, өкпенің қабынуы, мешел ауруына бейім болады. Бұндай балалардың лор мүшелерінде: мұрын шеміршегінің қисаюы, мұрын желбезегінің өзгеруі, тамақ көмей бездерінің өзгеруі сияқты потологиялық өзгерістер байқалады. Бұл балаларда мұрындарының ісіп қызаруы жиі болып тұрады. Ісіп қызару барысы мұрынның шырышты қабығына, жұтқыншақтың евстахиев түтігіне ауысып және орта құлақтың қабынуын қоздыруы да мүмкін. Жиі ісулердің созылмалы ауыруға айналуы есту қабілетінің нашарлауына себепші болады. Есту қабілетінің төмендігі әртүрлі дәрежедегі жырық таңдай балалардың шамамен 60-70 % cөйлеу тілін түсінуге аса қиындық туғызбайтын шала еститіндермен айтарлықтай мүкістігі барлар. Ерін мен таңдай құрлысының анатомиялық ауытқуы үстіңгі жақ сүйектің дұрыс дамуына және қиқы-сиқы орналасқан тістердің дұрыс тістенбеуімен тығыз байланысты. Ерін мен таңдайдың құрлысының ақаулығынан пайда болған толып жатқан функционалды бұзылулар дәрігерлердің үнемі бақылап отыруын талап етеді. Қазіргі кезде нәресте өмірінің бірінші жылы бүтіндей педиатардың міндетіне жүктеледі. Ол нәрсетенің күнделікті тамақтандыру ережесін, сақтандыру және емдеу шараларына жетекшілік етеді, қажет болған жағдайда қатынап немесе жатып емдеуге кеңес береді. Үстіңгі ерінді хирургиялық емдеу жолымен қалпына келтіруді нәрестенің дүниеге алғашқы келген күндерінде перезентханада жасалады. Таңдайдың жарығына стоматолог – ортодент әртүрлі аспаптарды, соның ішінде хирургиялық емдеуге дейін тамақтануын жеңілдететін және сөйлеу тілінің дамуына жағдай жасайтын абтураторды қолданады. Отолоринголог құлақтың, мұрын жолының мұрын жұтқыншақтың және көмейкейдің ауруларын анықтайды, өзгерістеріне емдеп алдағы болатын хирургиялық емдеу жұмысына дайындайды. Ой өрісі дамуында ауытқуы бар және жүйке ауруы айқын білініп тұрған балаға невропотолог кеңес береді. Таңдайдың жарығы бар балалар психикасының дамуының жағдайына байланысты психикасына дұрыс дамыған бала, ой-өрісінің дамуы кешеуілдеген бала; ақыл ойы кем бала болып үш түрге бөлінеді. Неврологиялық тексерудің көрсеткеніне қарағанда бас миының зақымданған белгісі әдеттегіше байқалмайды. Кейбір балаларда жекелеген неврологиялық болмашы белгілері бар. Нерв жүйеснің функционалды бұзылуы балаларда едәуір жиі кездеседі, кейде айтарлықтай психогендік әлсіздігі, көтеріңкі қызбалығы да байқалады. Жоғарыдағы айтылғандардан басқа, таңдайдың іштен туа біткен жарығы баланың сөйлеу тілінің дамуына теріс ықпал етеді. Ерін және таңдай жарықтарының сөйлеу тілінің дамымауының қалыптасуына әртүрлі рөл атқарады. Бұл анатомиялық ақаулықтың көлемі мен түріне байланысты. *Жарықтың мынандай түрлері кездеседі: 1. үстіңгі еріннің жырығы, үстіңгі ерін және жақ сүйектер жырығы; 2. қатты және жұмсақ таңдайдың жырығы; 3. үстіңгі еріннің жырығы, тіс түбі қызыл ет өскіні және таңдайдың бір жақты немесе екі жақты жақты жырығы; 4. таңдайдың шырышты қабығы асты жарығы. Жырық ерін мен жырық таңдайда барлық дыбыстар мұрыннан немесе мұрын жолы реңімен айтылып сөйлеу тілін түсініксіз етіп бұзып жібереді. Аузындағы асын жұтқанда мұрын жолына кетіп қалмас үшін бала жастайынан тілінің арт жағын көтеріп мұрын жолын жабатындай дағдыға айналдырған. Бұндай әдет баланың сөйлеу тіл мүшелерінің әрекетін өзгертеді. Сөйлеген кезде бала әдеттегідей аузын аз ашады және тілінің үстін қалыптағысынан жоғары көтерді. Тілдің ұшы осыған байланысты жеткілікті мөлшерде қимылдайды. Бұндай әдет сөйлеу тілінің сапасын нашарлатады, себебі жақ сүйегі мен тіл жоғары көтерілген кезде ауыз қуысы мұрын қуысына ауа өтіп кететіндей жағдайға келеді де мұрын дыбысының реңін күшейтеді. П,б,ф,в дыбысын айтуға талаптанғанда ринолалиясы бар бала өзінің «тәсілін» қолданады. Дыбыстардың жұтқыншақ қағумен алмастырылуы ринолалияның ауыр түрімен шалдыққан баланың сөйлеу тілін өте өзгеше түрде сипаттайды. Көмекей қақпағы тілдің артқы жағына жанасқан кезде қақпақ жабылғандағы дыбысқа ұқсаған қағу пайда болады. Таңдайдың ақаулығының көлемі мен сөйлеу тілінің бұрмалауының бұлай жақын үйлесуі анықталған. Бұл балалардың мұрын және ауыз қуыстарының пішін үйлесімдерінің өзгешеліктеріндегі дербестіктерімен түсіндіріледі және әр бала өзінің сөйлеу тіліндегі дыбыстарды шығару қуысы мен толықтыру /компенсаторлық/ тәсілдерінің байланыстарындағы анықтылығы жасына және психологиялық дербестігіне байланысты. Сөйлеу тілі органдарының жұмыс істеуіне қауыпты өзгерістердің пайда болуынан сақтап қалу үшін баламен логопедиялық жұмысты операцияға дейін бастау қажет. Логопедиялық бұл жұмыста жұмсақ таңдайдың белсенділігін дайындайды, тілдің түбін қалыпты жағдайға дұрыстайды, ерін бұлшық еттерінің қызметін арттырады, ауыздан шығатын ауаның бағытын жөнге келтіреді. Осының барлығы хирургиялық емдеудің және келешектегі түзету жұмысының нәтижелі болып шығуына қолайлы жағдай туғызады. Хирургиялық емдеу жұмыс аяқталғаннан кейін 15-20 күндей арнайы жаттығуларды қайталайды, бірақ сабаққа қойылатын ең негізгі мақсат жұмсақ таңдайдың қимылын одан әрі дамыту болады. Ринолалияға шалдыққан балалардың сөйлеу тілінің қызметін зерттеудің нәтижесінде сөйлеу тілінің жасалу жағдайының анатомиялық – физиологиялық сапасының нашарлығын, сөйлеу тілінің қозғалтушы бір бөлігінің шектелуі тіл дыбыстарының дамуын кеселдендіріп қана қоймай, сонымен бірге көп жағдайларда оның барлық бөлігіндегі жүйелердің аса қатты бұзылатынын көрсетеді. Жасы ұлғайған сайын баланың сөйлеу тілі дамуының көрсеткіші нашарлайды, жазу тілінің әртүрлі үлгілерінің бұзылуы салдарынан ақаулығының құрылымы асқынады. Ринолалиясы бар баланың оқуда және келешекте мамандық таңдауда кедергі болатын қиындықтың алдын алу үшін сөйлеу тілі дамуындағы кемістікті жас кезінде түзетіліп қалпына келтірудің әлеуметтік және психолого-педагогикалық түзету жұмысының міндеті баланы тексерудегі анықтаманың нәтижесінде байланысты.</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong> </strong></span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong> </strong></span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong> </strong></span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong><u>4.ТҰТЫҒАТЫН БАЛАЛАРДЫ ТЕКСЕРУ</u></strong></span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">         <strong>Тұтықпа сөйлеу кемістігінің ішінде ең күрделісі</strong> болғандықтан тексеруді жан-жақты, комплексті жүргізу қажет. Олар <strong>медициналық,</strong> <strong>логопедиялық </strong>және <strong>психологиялық.</strong> Медициналық тексеруді дәрігер психоневролог немесе невропотолог жүргізеді. Мұнда баланың туған кезінен бастап дамуындағы ерекшеліктерді анықтайды. Сөйлеу тілінің дамуына қосалқы әмер ететін баланың ішкі дамуында жағымсыз фактілер жиі байқалады. Дәрігер сол сияқты тұтығудың табиғатын анықтайды. Олар функционалды және органикалық болып бөлінеді.</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Логопедиялық тексеру мынадай бағытта жүргізіледі.</span></div> <div style="text-align:justify;"> <ol><li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Тұтығудың себептері мен түрін анықтау /түрі, дәрежесі, ілеспелі қимыл-қозғалыстың болуы, болмауы, логофобия, тұтығудың барысы/.</span></li> <li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Баланың сөйлеу жылдамдығын анықтау /баяулығы, шапшаңдығы, секіріс түріндегісі/. Логопед сөйлеу жылдамдығының шапшаңдығына баса көңіл бөледі, өйткені оны түзету кейін қиынға түседі. Мұндай жағдайда баланың семьясында үлкен адамдардың өте тез сөйлейтіндігі жиі байқалады. Логопед ата-аналармен тиісті әңгіме өткізу үшін арнайы жазылым /запись/ жасауы керек.</span></li> <li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Ата-анасымен әңгіме барысында баланың сол қолмен ісетуіне тиым салғаны, оң қолымен істеуге үйрету туралы мағлұмат алуға болады.</span></li> <li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Көңіл бөлудің бұзылуын тексеру.</span></li> <li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Баланың сөйлеу тілі мен жалпы дамуының тарихын білу: оның алғашқы сөзі қашан пайда болды, қай уақыттан бастап сөйлей бастады, одан әрі даму қалай болды т.б.</span></li> <li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Баланың айналасындағы сөйлеу ортасын білу: жақындарының ішінде сөйлеу кемістігі бар адамдар бар ма, жанұясындағы екі тілде сөйлейтіндер бар ма, айналасындағылардың сөйлеу жылдамдығы қандай, тұтығатын үлкендер немесе балалармен /байланыс/ қарым-қатынаста болды ма т.б. анықтау қажет.</span></li> <li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Жанұядағы қарым-қатынас сипаты /баланы шектен тыс еркелету немесе керісінше қатал ұстау, бірде аймалап, бірде жазалап бірде рұқсатетпей, бірде еркіндік беру, бірде ұрыс сияқты жағдайларға көңіл аудару/. Егер логопед бала тәрбиесіндегі жетіспеушілікті анйқтайтын болса, онда әрі қарай үлкендердің баламен қарым-қатынас дұрыстауға ықпал етуіне тура келеді.</span></li> <li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Семья жағдайымен танысу; /ұрыс-керіс, келіспеушлік жоқ па. Бала оған қалай қарайды/.</span></li> <li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Тұтығудың басталған мерзімін, дамуын, барысын анықтау. Ата-анасының тұтығудың пайда болуы мен күшеюін қандай жағдаймен байланыстыратынын білу. Тырысудың формасын, орнын, жиілігін анықтау. Сөйлеу қабілетінің сақталуы.</span></li> <li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Тұтығуына баланың өз реакциясының қалай екендігін білу /тұтығу кедергі жасай ма, қинай ма немесе оны өзі аңғармай ма, сөйлеудің тоқталуынан қорқа ма, әлде көңіл аудармай ма/.</span></li> <li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Дыбыс шығаруындағы кемшіліктердің пайда болуы. Егер осы кемшілітер табыла қалса, артикуляциялық аппаратының органдарының қозғалысы мен құрылысын қосымша тексеру қажет, сол сияқты барлық фонемалар кемшілігі мен фонематикалық қабылдауын анықтау.</span></li> <li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Тұтығатын баланың сөйлеу тілі дамуының жалпы деңгейін белгілеу /оның сөздік қоры жасына сәйкес пе, грамматикалық қатарының дәрежесі жеткілікті қалыптасқан ба/.</span></li> </ol></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"> </span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong> </strong></span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong> </strong></span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><strong>Қолданылған ә</strong><strong>дебиет :</strong></span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Основы теории и практики логопедии/Под ред. Р.Е. Левиной.-М., «Просвещение», 1967</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Поваляева М.А. Справочник логопеда.- Ростов-на-Дону: «Феникс», 2002</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Жукова Н.С. и др. Логопедия. Преодоление общего недоразвития речи у дошкольников / Н.С. Жукова, Е.М. Мастюкова, Т.Б. Филичева. Екатеринбург: Изд-воАРД ЛГД, 1998</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Грибова О.Е. Технология организации логопедического обследования: Методическое пособие.-М.: Айрис-пресс, 2005.-96 с.</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Селиверстов В.И. Заикание у детей. М.: Владос, 1994.</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Поварова М.И. Практикум для заикающихся. СПб.: Союз, 2000</span></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Пеллингер Е..Л., Успенская Л.П. Как помочь заикающимся школьникам. М.: Просвещение, 1995.</span></div> <div style="text-align:justify;"> <ol start="8"><li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Белякова Л.И., Дьякова Е.А. Заикание.- М., 1998</span></li> <li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Власова Н.А. Логопедическая работа с заикающимися дошкольниками.- М., 1959.</span></li> <li><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Выгодская И.Б., Пеллингер Е.А., Успенская Л.П. Устранение заикания у дошкольников в игре. Пособие для логопедов.-М., 1984.</span></li> </ol></div> <div style="text-align:justify;"><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"> </span></div> b1336skobilimWed, 12 Apr 2017 00:00:00 +0600http://b1336.sko-bilim.kz/blog/?pkid=1491986371256746Шал ақын ауданының қазақ орта мектеп сайтыhttp://b1336.sko-bilim.kz/blog/?pkid=1491986371256746http://b1336.sko-bilim.kz/blog/?pkid=1488293905585948&lt;img src=&quot;http://b1336.sko-bilim.kz/files/sites/1459273161703258/blog/1488293905585948.jpg&quot; /&gt;&lt;br/&gt;&lt;br/&gt; &lt;pre&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;           &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;br /&gt; Тәуелсіз еліміздің Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың Қазақстан халқына дәстүрлі&lt;br /&gt; Жолдауы біз үшін әрқашан маңызды. Жолдау – халықтың үмітін үкілеп, сенімін ақтап,ойға қазық,жанға &lt;br /&gt;азық,келешек күндерге құлшынта түсіп, болашаққа жоспарлы қадам жасауға күш беретін елдік жоспар &lt;br /&gt;деп білемін. Биылғы Жолдау – егемен еліміздің тұрақты дамуын қамтитын, мемлекетіміздің барлық &lt;br /&gt;саласына серпін беретін, халқымыздың игілігін көздейтін шынайы іс – жоспарға құрылған шын мәніндегі &lt;br /&gt;тарихи құжат-осының бәрі Елбасымыз Нұрсұлтан Әбішұлының сындарлы саясатының жемісі деп білеміз.&lt;br /&gt;Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев биылғы халыққа арнаған  «Қазақстанның үшінші жаңғыруы жаһандық &lt;br /&gt;бәсекеге қабілеттілік»атты Жолдауында білім беру саласындағы басымдықтарға ерекше мән беріп, білім &lt;br /&gt;саласына, оның ішінде кәсіби білім беру жүйесінің жұмысын жетілдіруге айрықша тоқталды. &lt;br /&gt;2017 жылдан бастап «Жалпыға бірдей тегін кәсіби-техникалық білім беру» жаңа жобасы іске асырыла  &lt;br /&gt;басталмақ. Елбасы сөзімен айтатын болсақ, мемлекеттік әлеуметтік саясаттың басымдығы адами &lt;br /&gt;капиталға, инвестицияны дамытуға негізделеді. Сондықтан еліміздің әр азаматы білімді болуы керек.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt; Әрине, бұл халықтың әл-ауқатының жақсаруы, елдің тұрмысының жақсы болуы үшін атқарылып жатқан &lt;br /&gt;игілікті жұмыстар болмақ.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt; Президент Жолдауындағы нақты бес бағыт бойынша айтылған жұмыстардың орындалуына біз,&lt;br /&gt; ұстаздар&lt;br /&gt; қауымы, бар күш-жігерімізді жұмсауға тиіспіз.&lt;/span&gt;&lt;/pre&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Қазақ мектебінің  ұжымы да өз кезегінде Жолдауда айтылғандай еліміздің өркендеуіне бар күш жігерін салып, білікті де білімді бәсекеге сай ,егеменді еліміздің ел тізгінін ұстар білімді ұрпақ тәрбиелеу үшін   аянбай еңбек етуде. Саналы да, салмақты, білімді де білікті, елін қорғап, ұлтын сүйе білетін ұрпақ тәрбиелеу, соларға нұрлы жолды көрсете білу біздің,ұстаздардың  міндетіміз, парызымыз деп білейік.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;«Дағдарыс - өткінші, ел тәуелсіздігі, ұлт мұраты, ұрпақ болашағы ғана мәңгі» деген Елбасы сөзі жадымызда өшпесін деп тілейік.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;&lt;em&gt; &lt;/em&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;&quot;&gt;Елбасымыздың  жалау еткен Жолдауына  әрбір қазақстандық жүгінуге міндетті.  Біз үшін  Отаннан асқан байлық,  Отаннан асқан дәулет жоқ. Ендеше сол Отанымыздың тәуелсіздігін сақтап одан әрі дамуына баршамыз үлес қоса білейік.  Бірлігі жарасқан,нұрлы жолмен жүретін,Мәңгілік елдің ұрпағы екенімізді естен шығармайық!&lt;/span&gt;&lt;/p&gt; <img src="http://b1336.sko-bilim.kz/files/sites/1459273161703258/blog/1488293905585948.jpg" /><br/><br/> <pre><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">           </span><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><br /> Тәуелсіз еліміздің Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың Қазақстан халқына дәстүрлі<br /> Жолдауы біз үшін әрқашан маңызды. Жолдау – халықтың үмітін үкілеп, сенімін ақтап,ойға қазық,жанға <br />азық,келешек күндерге құлшынта түсіп, болашаққа жоспарлы қадам жасауға күш беретін елдік жоспар <br />деп білемін. Биылғы Жолдау – егемен еліміздің тұрақты дамуын қамтитын, мемлекетіміздің барлық <br />саласына серпін беретін, халқымыздың игілігін көздейтін шынайы іс – жоспарға құрылған шын мәніндегі <br />тарихи құжат-осының бәрі Елбасымыз Нұрсұлтан Әбішұлының сындарлы саясатының жемісі деп білеміз.<br />Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев биылғы халыққа арнаған  «Қазақстанның үшінші жаңғыруы жаһандық <br />бәсекеге қабілеттілік»атты Жолдауында білім беру саласындағы басымдықтарға ерекше мән беріп, білім <br />саласына, оның ішінде кәсіби білім беру жүйесінің жұмысын жетілдіруге айрықша тоқталды. <br />2017 жылдан бастап «Жалпыға бірдей тегін кәсіби-техникалық білім беру» жаңа жобасы іске асырыла  <br />басталмақ. Елбасы сөзімен айтатын болсақ, мемлекеттік әлеуметтік саясаттың басымдығы адами <br />капиталға, инвестицияны дамытуға негізделеді. Сондықтан еліміздің әр азаматы білімді болуы керек.</span><br /><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"> Әрине, бұл халықтың әл-ауқатының жақсаруы, елдің тұрмысының жақсы болуы үшін атқарылып жатқан <br />игілікті жұмыстар болмақ.</span><br /><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"> Президент Жолдауындағы нақты бес бағыт бойынша айтылған жұмыстардың орындалуына біз,<br /> ұстаздар<br /> қауымы, бар күш-жігерімізді жұмсауға тиіспіз.</span></pre> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Қазақ мектебінің  ұжымы да өз кезегінде Жолдауда айтылғандай еліміздің өркендеуіне бар күш жігерін салып, білікті де білімді бәсекеге сай ,егеменді еліміздің ел тізгінін ұстар білімді ұрпақ тәрбиелеу үшін   аянбай еңбек етуде. Саналы да, салмақты, білімді де білікті, елін қорғап, ұлтын сүйе білетін ұрпақ тәрбиелеу, соларға нұрлы жолды көрсете білу біздің,ұстаздардың  міндетіміз, парызымыз деп білейік.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"> </span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">«Дағдарыс - өткінші, ел тәуелсіздігі, ұлт мұраты, ұрпақ болашағы ғана мәңгі» деген Елбасы сөзі жадымызда өшпесін деп тілейік.</span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;"><em> </em></span></p> <p><span style="font-family:'times new roman', times, serif;font-size:14pt;">Елбасымыздың  жалау еткен Жолдауына  әрбір қазақстандық жүгінуге міндетті.  Біз үшін  Отаннан асқан байлық,  Отаннан асқан дәулет жоқ. Ендеше сол Отанымыздың тәуелсіздігін сақтап одан әрі дамуына баршамыз үлес қоса білейік.  Бірлігі жарасқан,нұрлы жолмен жүретін,Мәңгілік елдің ұрпағы екенімізді естен шығармайық!</span></p> b1336skobilimTue, 28 Feb 2017 00:00:00 +0600http://b1336.sko-bilim.kz/blog/?pkid=1488293905585948Шал ақын ауданының қазақ орта мектеп сайтыhttp://b1336.sko-bilim.kz/blog/?pkid=1488293905585948